path: root/etc/tutorials/TUTORIAL.bg

Âúâåäåíèå â Åìàêñ. Óñëîâèÿòà çà êîïèðàíå ñà â êðàÿ íà òåêñòà.

Êîìàíäèòå íà Åìàêñ íàé-÷åñòî âêëþ÷âàò êëàâèøèòå CONTROL (ïîíÿêîãà
îòáåëÿçâàí ñ CTRL èëè CTL) è META (ïîíÿêîãà îòáåëÿçâàí ñ EDIT èëè
ALT).  Âìåñòî äà ñå èçïèñâàò ñ ïúëíî èìå âñåêè ïúò, íèå ùå èçïîëçâàìå
ñëåäíèòå ñúêðàùåíèÿ:

 C-<çíàê>	îçíà÷àâà çàäúðæàíå íà êëàâèøà CONTROL, äîêàòî ñå
		íàòèñêà çíàêà <çíàê>.  Òàêà C-f ùå îçíà÷àâà: äîêàòî
		ñå çàäúðæà íàòèñíàò êëàâèøà CONTROL, ñå íàòèñêà f.
 M-<çíàê>	îçíà÷àâà çàäúðæàíå íàòèñíàò íà êëàâèøà META (èëè EDIT,
		èëè ALT), äîêàòî ñå íàòèñêà <çíàê>.  Àêî íÿìà êëàâèø
		META, EDIT èëè ALT, âìåñòî íåãî íàòèñíåòå è îòïóñíåòå
		êëàâèøà ESC è ñëåä òîâà âúâåäåòå <çíàê>.  Íèå
		çàïèñâàìå <ESC>, çà äà îòáåëåæèì êëàâèøà ESC.

Âàæíà áåëåæêà: â êðàÿ íà Åìàêñ ñåñèÿòà âúâåäåòå C-x C-c.  (Äâà çíàêà.)
Çà äà ïðåêúñíåòå ÷àñòè÷íî âúâåäåíà êîìàíäà, èçïîëçâàéòå C-g.
Çíàöèòå „>>“ îòëÿâî âè äàâàò óêàçàíèå äà èçïúëíèòå êîìàíäà.  Íàïðèìåð:
<<Blank lines inserted here by startup of help-with-tutorial>>
>>  Ñåãà âúâåäåòå C-v (Ïîêàçâàíå íà ñëåäâàùèÿ åêðàí), çà äà ñå ïðèäâèæèòå
    êúì ñëåäâàùèÿ åêðàí.  (Íàïðàâåòå ãî ñåãà, çàäðúæòå CONTROL,
    äîêàòî íàòèñêàòå „v“).  Îòñåãà íàòàòúê âèå ùå ïðàâèòå òîâà âèíàãè,
    êîãàòî ïðî÷åòåòå åêðàíà.

Çàáåëåæåòå, ÷å èìà ïðèïîêðèâàíå íà äâà ðåäà, êîãàòî ñå ïðèäâèæâàòå îò
åêðàí â åêðàí; òîâà îñèãóðÿâà íÿêàêâà ïðèåìñòâåíîñò, òàêà ÷å äà ìîæåòå
ïî-ëåñíî äà ïðîäúëæèòå ñ ÷åòåíåòî íà òåêñòà.

Ïúðâîòî íåùî, êîåòî òðÿáâà äà çíàåòå, å êàê äà ñå ïðèäâèæâàòå îò åäíî
ìÿñòî íà òåêñòà êúì äðóãî.  Âèå âå÷å çíàåòå êàê äà ñå ïðèäâèæâàòå
åêðàí íàïðåä, ñ C-v.  Çà äà ñå ïðèäâèæèòå åêðàí íàçàä, âúâåäåòå M-v
(çàäðúæòå êëàâèøà META è íàòèñíåòå „v“, èëè âúâåäåòå <ESC> è ïîñëå „v“,
àêî íÿìàòå êëàâèø META, EDIT èëè ALT).

>> Îïèòàéòå ñå äà âúâåäåòå M-v è ñëåä òîâà C-v íÿêîëêî ïúòè.


* ÎÁÎÁÙÅÍÈÅ
-----------

Ñëåäâàùèòå êîìàíäè ñà ïîëåçíè ïðè ïúëíîåêðàííî ðàçãëåæäàíå:

	C-v	Ïðèäâèæâàíå íàïðåä ñ åäèí åêðàí
	M-v	Ïðèäâèæâàíå íàçàä ñ åäèí åêðàí
	C-l	Èç÷èñòâàíå íà åêðàíà è ïðå÷åðòàâàíå íà öåëèÿ òåêñò,
		 ïðåìåñòâàéêè òåêñòà îêîëî êóðñîðà â ñðåäàòà íà åêðàíà.
		 (Òîâà å CONTROL-L, íå CONTROL-1.)

>> Íàìåðåòå êóðñîðà è ñè çàïîìíåòå êàêúâ å òåêñòúò îêîëî íåãî.
   Ñëåä òîâà âúâåäåòå C-l.
   Íàìåðåòå ïàê êóðñîðà è âèæòå, ÷å ñúùèÿò òåêñò å ïàê îêîëî êóðñîðà,
   íî ñåãà âå÷å â ñðåäàòà íà åêðàíà.
   Àêî ïàê íàòèñíåòå C-l, òàçè ÷àñò îò òåêñòà ùå ñå ïðèäâèæè â ãîðíèÿ
   êðàé íà åêðàíà. Íàòèñíåòå îòíîâî C-l è òîçè òåêñò ùå îòèäå â äîëíèÿ
   êðàé íà åêðàíà.

Ìîæå ñúùî äà èçïîëçâàòå êëàâèøèòå PageUp è PageDown çà ïðèäâèæâàíå ïî
åêðàíè, àêî âàøèÿò òåðìèíàë ãè ïðèòåæàâà, íî âèå ìîæåòå äà ðåäàêòèðàòå
ïî-åôåêòèâíî, àêî èçïîëçâàòå C-v è M-v.


* ÎÑÍÎÂÈ ÍÀ ÓÏÐÀÂËÅÍÈÅÒÎ ÍÀ ÊÓÐÑÎÐÀ
-----------------------------------

Ïðèäâèæâàíåòî îò åêðàí íà åêðàí å ïîëåçíî, íî êàê äà ñå ïðèäâèæèòå äî
îïðåäåëåíî ìÿñòî âúòðå â òåêñòà íà åêðàíà?

Èìà íÿêîëêî íà÷èíà äà ãî íàïðàâèòå.  Ìîæå äà èçïîëçâàòå êëàâèøèòå
ñòðåëêè, íî å ïî-åôåêòèâíî äà äúðæèòå ðúöåòå ñè â ñòàíäàðòíî ïîëîæåíèå
è äà èçïîëçâàòå êîìàíäèòå C-p, C-b, C-f è C-n.  Òåçè çíàöè ñà
åêâèâàëåíòíè íà ÷åòèðèòå êëàâèøè ñòðåëêè ïî ñëåäíèÿ íà÷èí:

		    Ïðåäèøåí ðåä (Previous), C-p
				  :
				  :
      Íàçàä, C-b .... Òåêóùà ïîçèöèÿ íà êóðñîðà .... Íàïðåä, C-f
      (Backward)		  :		     (Forward)
				  :
		       Ñëåäâàù ðåä (Next), C-n

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà äî ðåäà â ñðåäàòà íà òàçè äèàãðàìà, èçïîëçâàéêè
   C-n è C-p.  Ñëåä òîâà íàòèñíåòå C-l è ùå âèäèòå öÿëàòà äèàãðàìà,
   öåíòðèðàíà íà åêðàíà.

Ùå íàìåðèòå, ÷å çàïîìíÿíåòî íà òåçè áóêâè ïî äóìèòå íà àíãëèéñêè íà
äåéñòâèÿòà, êîèòî èçâúðøâàò, å ëåñíî: „P“ çà Previous (ïðåäèøåí), „N“
çà Next (ñëåäâàù), „B“ çà Backward (íàçàä) è „F“ çà Forward (íàïðåä).
Âèå ùå èçïîëçâàòå òåçè îñíîâíè êîìàíäè çà ïðèäâèæâàíå íà êóðñîðà ïðåç
öÿëîòî âðåìå.

>> Âúâåäåòå íÿêîëêî ïúòè C-n, çà äà äîâåäåòå êóðñîðà äî òîçè ðåä.

>> Ïðèäâèæåòå ñå âúòðå â ðåäà ñ íÿêîëêî C-f è ñëåä òîâà ñ íÿêîëêî C-p.
   Âèæòå êàêâî ïðàâè C-p, êîãàòî êóðñîðúò å â ñðåäàòà íà ðåäà.

Âñåêè ðåä îò òåêñò çàâúðøâà ñúñ çíàê çà íîâ ðåä, êîéòî ñëóæè çà
îòäåëÿíåòî íà ðåäà îò ñëåäâàùèÿ ðåä.  (Ïîñëåäíèÿò ðåä âúâ âàøèÿ ôàéë
òðÿáâà äà èìà çíàê çà íîâ ðåä â êðàÿ, íî Åìàêñ íå èçèñêâà òàêúâ.)

>> Îïèòàéòå C-b â íà÷àëîòî íà ðåä.  Òîâà òðÿáâà äà âè ïðèäâèæè â êðàÿ
   íà ïðåäèøíèÿ ðåä.  Òîâà å òàêà, çàùîòî êóðñîðúò ñå ïðèäâèæâà êúì
   çíàêà çà íîâ ðåä íà ïðåäèøíèÿ ðåä.

C-f ìîæå äà ïðèäâèæâà ïðåç çíàê çà íîâ ðåä, òî÷íî êàêòî C-b.

>> Íàïðàâåòå íÿêîëêî ïðèäâèæâàíèÿ ñ C-b, òàêà ÷å äà äîáèåòå óñåùàíå
   êúäå ñå íàìèðà êóðñîðúò.  Ñëåä òîâà íÿêîëêî C-f, äîêàòî ñå âúðíåòå
   â êðàÿ íà ðåäà.  Ñëåä òîâà îùå íÿêîëêî C-f, çà äà ñå ïðèäâèæèòå äî
   ñëåäâàùèÿ ðåä.

Êîãàòî ñå ïðèäâèæâàòå ñëåä ãîðíèÿ èëè äîëíèÿ êðàé íà åêðàíà, òåêñòúò
îòâúä êðàÿ ñå èçìåñòâà êúì åêðàíà.  Òîâà ñå íàðè÷à „ñêðîëèðàíå“.  Òî
ïîçâîëÿâà íà Åìàêñ äà ïðèäâèæâà êóðñîðà êúì çàäàäåíîòî ìÿñòî â òåêñòà,
áåç äà ãî èçêàðâà èçâúí åêðàíà.

>> Îïèòàéòå ñå äà ïðèäâèæèòå êóðñîðà ñëåä äîëíèÿ êðàé íà åêðàíà ñ C-n
   è âèæòå êàêâî ñå ñëó÷âà.

Àêî ïðèäâèæâàíåòî ïî çíàöè å òâúðäå áàâíî, ìîæå äà ïðîáâàòå
ïðèäâèæâàíå ïî äóìè.  M-f (META-f) ïðèäâèæâà êóðñîðà äóìà íàïðåä, à
M-b ïðèäâèæâà äóìà íàçàä.

>> Âúâåäåòå íÿêîëêî M-f è M-b.

Êîãàòî ñòå â ñðåäàòà íà äóìà, M-f ïðèäâèæâà â êðàÿ íà äóìàòà.  Êîãàòî
ñòå â ïðàçíî ìÿñòî ìåæäó äóìè, M-f ïðèäâèæâà â êðàÿ íà ñëåäâàùàòà
äóìà.  M-b ðàáîòè ïî ïîäîáåí íà÷èí â ïðîòèâîïîëîæíàòà ïîñîêà.

>> Âúâåäåòå M-f è M-b íÿêîëêî ïúòè, ðàçìåñåíè ñ C-f è C-b, òàêà ÷å äà
   ìîæåòå äà íàáëþäàâàòå äåéñòâèåòî íà M-f è M-b â ðàçëè÷íè ìåñòà
   âúòðå è ìåæäó äóìèòå.

Çàáåëåæåòå ïðèëèêàòà ìåæäó C-f è C-b, îò åäíà ñòðàíà, è M-f è M-b, îò
äðóãà.  Ìíîãî ÷åñòî Meta-çíàöèòå ñà èçïîëçâàíè çà äåéñòâèÿ âúðõó
åäèíèöè, äåôèíèðàíè îò åçèêà (äóìè, èçðå÷åíèÿ, àáçàöè), äîêàòî
Control-çíàöèòå äåéñòâàò âúðõó îñíîâíè åäèíèöè, êîèòî ñà íåçàâèñèìè îò
òîâà, êàêâî ðåäàêòèðàòå (çíàöè, ðåäîâå è äðóãè).

Òàçè ïðèëèêà ñå ïðèëàãà âúðõó ðåäîâå è èçðå÷åíèÿ: C-a è C-e ïðèäâèæâàò
äî íà÷àëîòî èëè êðàÿ íà ðåä, à M-a è M-e ïðèäâèæâàò äî íà÷àëîòî è êðàÿ
íà èçðå÷åíèå.

>> Îïèòàéòå íÿêîëêî C-a, à ñëåä òîâà íÿêîëêî C-e.
   Îïèòàéòå íÿêîëêî M-a, à ñëåä òîâà íÿêîëêî M-e.

Âèæòå êàê ïîâòàðÿíåòî íà C-a íå ïðàâè íèùî, äîêàòî ïîâòàðÿíåòî íà M-a
ïðîäúëæàâà ïðèäâèæâàíåòî ñ îùå åäíî èçðå÷åíèå.  Âúïðåêè ÷å òåçè
êëàâèøíè êîìáèíàöèè íå ñà òî÷íî àíàëîãè÷íè, âñÿêà åäíà îò òÿõ èçãëåæäà
åñòåñòâåíà.

Ïîëîæåíèåòî íà êóðñîðà â òåêñòà ñå íàðè÷à „òî÷êà“.  Ïåðåôðàçèðàíî,
êóðñîðúò ïîêàçâà íà åêðàíà êúäå å ðàçïîëîæåíà òî÷êàòà â òåêñòà.

Åòî îáîáùåíèå íà ïðîñòèòå äåéñòâèÿ, äâèæåùè êóðñîðà, âêëþ÷èòåëíî
ïðèäâèæâàùèòå ïî äóìà è èçðå÷åíèå:

	C-f	Ïðèäâèæâà íàïðåä ñ åäèí çíàê
	C-b	Ïðèäâèæâà íàçàä ñ åäèí çíàê

	M-f	Ïðèäâèæâà íàïðåä ñ åäíà äóìà
	M-b	ïðèäâèæâà íàçàä ñ åäíà äóìà

	C-n	Ïðèäâèæâà äî ñëåäâàùèÿ ðåä
	C-p	Ïðèäâèæâà äî ïðåäèøíèÿ ðåä

	C-a	Ïðèäâèæâà äî íà÷àëîòî íà ðåä
	C-e	Ïðèäâèæâà äî êðàÿ íà ðåä

	M-a	Ïðèäâèæâà äî íà÷àëîòî íà èçðå÷åíèå
	M-e	Ïðèäâèæâà äî êðàÿ íà èçðå÷åíèå

>> Ñåãà îïèòàéòå âñè÷êè òåçè êîìàíäè íÿêîëêî ïúòè çà ïðàêòèêà.  Òåçè
   ñà íàé-÷åñòî èçïîëçâàíèòå êîìàíäè.

Äâå äðóãè âàæíè êîìàíäè çà äâèæåíèå íà êóðñîðà ñà M-< (Meta ïî-ìàëêî),
êîÿòî ïðèäâèæâà äî íà÷àëîòî íà öåëèÿ òåêñò, è M-> (Meta ïî-ãîëÿìî),
êîÿòî ïðåìåñòâà äî êðàÿ íà öåëèÿ òåêñò.

Ïðè ïîâå÷åòî òåðìèíàëè çíàêúò „<“ å îòáåëÿçàí íàä çàïåòàÿòà, òàêà ÷å
òðÿáâà äà èçïîëçâàòå êëàâèøà Shift, çà äà ãî íàïèøåòå.  Íà òåçè
òåðìèíàëè òðÿáâà äà èçïîëçâàòå Shift, çà äà âúâåäåòå è M-<; áåç êëàâèøà
Shift áèõòå âúâåëè M-çàïåòàÿ.

>> Îïèòàéòå M-< ñåãà, çà äà ñå ïðèäâèæèòå äî íà÷àëîòî íà âúâåäåíèåòî.
   Ñëåä òîâà èçïîëçâàéòå C-v êîëêîòî å íóæíî ïúòè, çà äà ñå ïðèäâèæèòå
   äî òóê.

>> Îïèòàéòå M-> ñåãà, çà äà ñå ïðèäâèæèòå äî êðàÿ íà âúâåäåíèåòî.
   Ñëåä òîâà èçïîëçâàéòå M-v êîëêîòî å íóæíî ïúòè, çà äà ñå ïðèäâèæèòå
   äî òóê.

Âèå ìîæåòå ñúùî äà ñå ïðèäâèæâàòå ñ êëàâèøèòå-ñòðåëêè, àêî âàøèÿò
òåðìèíàë èìà òàêèâà.  Íèå ïðåïîðú÷âàìå äà íàó÷èòå C-b, C-f, C-n è C-p
ïî òðè ïðè÷èíè.  Ïúðâî, òå ðàáîòÿò íà âñè÷êè âèäîâå òåðìèíàëè.  Âòîðî,
âåäíúæ ñëåä êàòî äîáèåòå ïðàêòèêà â èçïîëçâàíåòî íà Åìàêñ, ùå
îòêðèåòå, ÷å âúâåæäàíåòî íà òåçè Control-çíàöè å ïî-áúðçî îò
âúâåæäàíåòî íà êëàâèøèòå ñòðåëêè, çàùîòî íå òðÿáâà äà ïðåìåñòâàòå
ðúêàòà ñè äàëå÷ îò îáëàñòòà íà êëàâèøèòå ñ áóêâè.  Òðåòî, âåäíúæ ñëåä
êàòî ñè îôîðìèòå íàâèê äà èçïîëçâàòå òåçè êîìàíäè ñ Control çíàöè, âèå
ìîæåòå ñúùî òàêà ëåñíî äà íàó÷èòå ïî-íàïðåäíàëèòå êîìàíäè çà äâèæåíèå
íà êóðñîðà.

Ïîâå÷åòî Åìàêñ êîìàíäè ïðèåìàò ÷èñëîâ àðãóìåíò; çà ïîâå÷åòî îò òÿõ òîé
ñëóæè êàòî áðîÿ÷ íà ïîâòîðåíèÿ.  Íà÷èíúò, ïî êîéòî äàâàòå ÷èñëîâ
áðîÿ÷, å ñ âúâåæäàíå íà C-u, ïîñëåäâàíî îò âúâåæäàíå íà öèôðèòå, è
âñè÷êî òîâà ïðåäè âúâåæäàíå íà ñàìàòà êîìàíäà.  Àêî èìàòå êëàâèø META
(èëè EDIT èëè ALT), èìà äðóã, àëòåðíàòèâåí íà÷èí äà âúâåäåòå ÷èñëîâ
àðãóìåíò: âúâåäåòå öèôðèòå, äîêàòî çàäúðæàòå êëàâèøà META.  Íèå
ïðåïîðú÷âàìå äà íàó÷èòå íà÷èíà ñ C-u, çàùîòî òîé ðàáîòè íà êîéòî è äà
å òåðìèíàë.  ×èñëîâèÿò àðãóìåíò ñå íàðè÷à ñúùî „ïðåôèêñåí àðãóìåíò“,
çàùîòî ãî âúâåæäàòå ïðåäè êîìàíäàòà, çà êîÿòî å ïðåäíàçíà÷åí.

Íàïðèìåð C-u 8 C-f ïðèäâèæâà îñåì çíàêà íàïðåä.

>> Îïèòàéòå èçïîëçâàíåòî íà C-n èëè C-p ñ ÷èñëîâ àðãóìåíò, çà äà
   ïðèäâèæèòå êóðñîðà äî ðåä, áëèçúê äî òîçè, ñàìî ñ åäíà êîìàíäà.

Ïîâå÷åòî êîìàíäè èçïîëçâàò ÷èñëîâèÿ àðãóìåíò êàòî áðîÿ÷ íà
ïîâòîðåíèÿòà, íî íÿêîè ãî èçïîëçâàò çà äðóãè öåëè.  Íÿêîëêî êîìàíäè
(íî íèêîÿ îò òåçè, êîèòî ñòå íàó÷èëè äîñåãà) ãî èçïîëçâàò êàòî ôëàã –
ïðèñúñòâèåòî íà ÷èñëîâ àðãóìåíò, íåçàâèñèìî îò ñòîéíîñòà ìó, êàðà
êîìàíäàòà äà âúðøè íåùî ðàçëè÷íî.

C-v è M-v ñà äðóã âèä èçêëþ÷åíèå.  Êîãàòî èì å äàäåí àðãóìåíò, òå
ñêðîëèðàò åêðàíà íàãîðå èëè íàäîëó ñúñ çàäàäåíèÿ áðîé ðåäîâå, âìåñòî ñ
åêðàíè.  Íàïðèìåð, C-u 8 C-v ñêðîëèðà åêðàíà ñ 8 ðåäà.

>> Ñåãà îïèòàéòå C-u 8 C-v.

Òîâà áè òðÿáâàëî äà ñêðîëèðà åêðàíà ñ 8 ðåäà.  Àêî èñêàòå äà
ñêðîëèðàòå îòíîâî íàäîëó, ìîæå äà äàäåòå àðãóìåíò íà M-v.

Àêî èçïîëçâàòå ãðàôè÷åí èíòåðôåéñ, êàòî X11 èëè MS-Windows, áè
òðÿáâàëî äà èìà òúíêà ïðàâîúãúëíà îáëàñò, íàðå÷åíà ïëúçãà÷ (scroll
bar), â ëÿâàòà ñòðàíà íà ïðîçîðåöà íà Åìàêñ.  Âèå ìîæåòå äà ñêðîëèðàòå
òåêñòà, ùðàêàéêè ñ ìèøêàòà â ïëúçãà÷à.

Àêî âàøàòà ìèøêà èìà òúðêàëöå, ìîæåòå è íåãî äà èçïîëçâàòå çà
ñêðîëèðàíå.


* ÊÎÃÀÒÎ ÅÌÀÊÑ Å ÁËÎÊÈÐÀË
-------------------------

Àêî Åìàêñ ñïðå äà îòãîâàðÿ íà âàøèòå êîìàíäè, âèå ìîæåòå äà ãî ñïðåòå
áåçîïàñíî, êàòî âúâåäåòå C-g.  Ìîæå äà èçïîëçâàòå C-g, çà äà ñïðåòå
êîìàíäà, êîÿòî ñå èçïúëíÿâà òâúðäå äúëãî.

Ñúùî ìîæåòå äà èçïîëçâàòå C-g, çà äà îòìåíèòå ÷èñëîâ àðãóìåíò èëè
íà÷àëîòî íà êîìàíäà, êîÿòî íå èñêàòå äà çàâúðøèòå.

>> Âúâåäåòå C-u 100, çà äà íàïðàâèòå ÷èñëîâ àðãóìåíò 100, è âúâåäåòå
   C-g.  Ñåãà âúâåäåòå C-f.  Òðÿáâà äà ñå ïðèäâèæèòå ñ òî÷íî åäèí
   çíàê, çàùîòî âèå ïðåêðàòèõòå àðãóìåíòúò ñ C-g.

Àêî ñòå âúâåëè <ESC> ïî ïîãðåøêà, ìîæåòå äà ñå èçìúêíåòå ñ C-g.


* ÇÀÁÐÀÍÅÍÈ ÊÎÌÀÍÄÈ
-------------------

Íÿêîè êîìàíäè íà Åìàêñ ñà „çàáðàíåíè“, òàêà ÷å íà÷èíàåùèòå ïîòðåáèòåëè
äà íå ìîãàò äà ãè óïîòðåáÿò ïî ïîãðåøêà.

Àêî âúâåäåòå íÿêîÿ îò çàáðàíåíèòå êîìàíäè, Åìàêñ èçâåæäà ñúîáùåíèå,
êàçâàéêè êàêâà å áèëà êîìàíäàòà è ïèòàéêè âè äàëè èñêàòå äà ïðîäúëæèòå
íàïðåä è äà èçïúëíèòå êîìàíäàòà.

Àêî íàèñòèíà èñêàòå äà èçïðîáâàòå êîìàíäàòà, âúâåäåòå êëàâèøà èíòåðâàë
â îòãîâîð íà âúïðîñà.  Îáèêíîâåíî àêî íå èñêàòå äà èçïúëíèòå
çàáðàíåíàòà êîìàíäà, îòãîâàðÿòå íà âúïðîñà ñ „n“.

>> Âúâåäåòå C-x C-l (êîÿòî å çàáðàíåíà êîìàíäà), è ñëåä òîâà âúâåäåòå
   „n“ â îòãîâîð íà âúïðîñà.


* ÏÐÎÇÎÐÖÈ
----------

Åìàêñ ìîæå äà óïðàâëÿâà íÿêîëêî „ïðîçîðåöà“, âñåêè èçâåæäàéêè ñâîé
ñîáñòâåí òåêñò.  Íèå ùå îáÿñíèì ïî-êúñíî êàê äà èçïîëçâàòå íÿêîëêî
ïðîçîðåöà.  Òî÷íî ñåãà íèå èñêàìå äà îáÿñíèì êàê äà ñå îòúðâåòå îò
äîïúëíèòåëíè ïðîçîðöè è äà ñå âúðíåòå êúì îñíîâíîòî ðåäàêòèðàíå ñ åäèí
ïðîçîðåö.  Ïðîñòî å:

	C-x 1	Åäèí ïðîçîðåö (ò.å. ïðåìàõíè âñè÷êè äðóãè ïðîçîðöè).

Òîâà å CONTROL-x, ïîñëåäâàí îò öèôðàòà 1.  C-x 1 ðàçøèðÿâà ïðîçîðåöà,
ñúäúðæàù êóðñîðà, çà äà ìîæå äà çàïúëíè öåëèÿ åêðàí.  Òÿ ïðåìàõâà
âñè÷êè äðóãè ïðîçîðöè.

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà äî òîçè ðåä è âúâåäåòå C-u 0 C-l.
>> Âúâåäåòå C-h k C-f.
   Âèæòå êàê òîçè ïðîçîðåö ñå ñâèâà, äîêàòî äðóã ñå ïîÿâÿâà, çà äà
   èçâåäå äîêóìåíòàöèÿòà íà êîìàíäàòà C-f.

>> Âúâåäåòå C-x 1 è âèæòå êàê ïðîçîðåöúò ñ äîêóìåíòàöèÿòà èç÷åçâà.

Òàçè êîìàíäà íå å êàòî äðóãèòå êîìàíäè, êîèòî ñòå íàó÷èëè, â òîâà
îòíîøåíèå, ÷å ñå ñúñòîè îò äâà çíàêà.  Çàïî÷âà ñúñ çíàêà CONTROL-x.
Èìà öÿëà ðåäèöà îò êîìàíäè, êîèòî çàïî÷âàò ñ CONTROL-x; ìíîãî îò òÿõ
èìàò íåùî îáùî ñ ïðîçîðöè, ôàéëîâå, áóôåðè è ñâúðçàíèòå ñ òÿõ íåùà.
Òåçè êîìàíäè ñà îò äâà, òðè èëè ÷åòèðè çíàêà.


* ÂÌÚÊÂÀÍÅ È ÈÇÒÐÈÂÀÍÅ
----------------------

Àêî èñêàòå äà âìúêíåòå òåêñò, ïðîñòî ãî âúâåäåòå.  Çíàöèòå, êîèòî
ìîãàò äà ñå âèæäàò, êàòî À, 7, * è ò.í., ñå âìúêâàò âåäíàãà.  Çà äà
âìúêíåòå çíàê çà íîâ ðåä, íàòèñíåòå <Return> (òîâà å êëàâèøúò, êîéòî
ïîíÿêîãà å îòáåëÿçâàí êàòî „Enter“).

Çà äà èçòðèåòå çíàêà íåïîñðåäñòâåíî ïðåäè òåêóùîòî ïîëîæåíèå íà
êóðñîðà, âúâåäåòå <DEL>.  Îáèêíîâåíî òîâà å êëàâèøúò, îòáåëÿçâàí êàòî
„Backspace“ – íîðìàëíèÿò çà òîâà äåéñòâèå è èçâúí Åìàêñ.

Ìîæå äà èìà îùå åäèí êëàâèø ñ åòèêåò <Delete> íÿêúäå äðóãàäå, íî òîé
íå å <DEL>, çà êîéòî ñòàâà âúïðîñ òóê.

>> Íàïðàâåòå òîâà ñåãà – íàïèøåòå íÿêîëêî çíàêà, ïîñëå ãè èçòðèéòå ñ
   âúâåæäàíå íà <DEL> íÿêîëêî ïúòè.  Íå ñå áåçïîêîéòå, ÷å òîçè ôàéë ùå
   áúäå ïðîìåíåí; âèå íÿìà äà ïðîìåíèòå ïúðâîíà÷àëíîòî âúâåäåíèå.
   Òîâà å âàøå ëè÷íî êîïèå.

Êîãàòî ðåä îò òåêñòà ñòàíå òâúðäå äúëúã, çà äà ñå ñúáåðå â ðåä îò
åêðàíà, ðåäúò îò òåêñòà ñå „ïðîäúëæàâà“ íà ñëåäâàùèÿ ðåä.  Àêî
èçïîëçâàòå ãðàôè÷åí äèñïëåé, â ìàëêîòî ïðîñòðàíñòâî îòñòðàíè íà òåêñòà
(ëåâèÿò è äåñíèÿò „ðúá“) ùå ñå ïîÿâÿò ìàëêè èçâèòè ñòðåëêè çà
îòáåëÿçâàíå êúäå ðåäúò ïðîäúëæàâà. Àêî èçïîëçâàòå òåêñòîâ òåðìèíàë,
ïðîäúëæåíèòå ðåäîâå ñå îòáåëÿçâàò ñ îáðàòíà íàêëîíåíà ÷åðòà („\“) â
íàé-äÿñíàòà êîëîíà íà ïðîçîðåöà.

>> Âúâåäåòå òåêñò, äîêàòî ñòèãíåòå äÿñíàòà ãðàíèöà, è ïðîäúëæåòå ñ
   âìúêâàíåòî.  Ùå âèäèòå ïðîäúëæåíèåòî íà ðåäà äà ñå ïîêàçâà.

>> Èçïîëçâàéòå íÿêîëêî <DEL>, çà äà èçòðèåòå òåêñòà, äîêàòî ðåäúò ñå
   âìåñòè â åäèí åêðàíåí ðåä.  Ïðîäúëæåíèåòî íà ðåäà èç÷åçâà.

Ìîæå äà èçòðèåòå çíàêà çà íîâ ðåä òî÷íî êàêòî âñåêè äðóã çíàê.
Èçòðèâàíåòî íà çíàêà çà íîâ ðåä ìåæäó äâà ðåäà ãè ñëèâà â åäèí ðåä.
Àêî ïîëó÷åíèÿò êîìáèíèðàí ðåä å òâúðäå äúëúã, çà äà ñå âìåñòè â
øèðèíàòà íà åêðàíà, òîé ùå áúäå ïîêàçàí êàòî ïðîäúëæåí ðåä.

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà â íà÷àëîòî íà ðåä è âúâåäåòå <DEL>.  Òîâà ùå
   ñëåå òîçè ðåä ñ ïðåäèøíèÿ.

>> Âúâåäåòå <Return>, çà äà âìúêíåòå íàíîâî çíàêà çà íîâ ðåä, êîéòî
   èçòðèõòå.

Çàïîìíåòå, ÷å íà ïîâå÷åòî êîìàíäè íà Åìàêñ ìîæå äà áúäå çàäàäåí áðîÿ÷
íà ïîâòîðåíèÿòà; òîâà âêëþ÷âà âìúêâàíåòî íà òåêñòîâè çíàöè.
Ïîâòàðÿíåòî íà òåêñòîâ çíàê ãî âìúêâà íÿêîëêî ïúòè.

>> Îïèòàéòå òîâà ñåãà – âúâåäåòå C-u 8 *, çà äà âìúêíåòå ********.

Ñåãà âèå ñòå íàó÷èëè íàé-îñíîâíèòå íà÷èíè çà âúâåæäàíå íà íåùî â Åìàêñ
è ïîïðàâÿíå íà ãðåøêè.  Ìîæåòå ñúùî òàêà äà èçòðèâàòå äóìè èëè ðåäîâå.
Åòî îáîáùåíèå íà èçòðèâàùèòå äåéñòâèÿ:

	<DEL>        Èçòðèâàíå íà çíàêà òî÷íî ïðåäè êóðñîðà
	C-d   	     Èçòðèâàíå íà çíàêà òî÷íî ñëåä êóðñîðà

	M-<DEL>      Èçòðèâàíå íà äóìàòà íåïîñðåäñòâåíî ïðåäè êóðñîðà
	M-d	     Èçòðèâàíå íà äóìàòà ñëåä êóðñîðà

	C-k	     Èçòðèâàíå îò ìÿñòîòî íà êóðñîðà äî êðàÿ íà ðåäà
	M-k	     Èçòðèâàíå äî êðàÿ íà òåêóùîòî èçðå÷åíèå

Çàáåëåæåòå, ÷å <DEL> è C-d, ñðàâíåíè ñ M-<DEL> è M-d, ðàçøèðÿâàò
ïîäîáèåòî, çàïî÷íàòî îò C-f è M-f (äîáðå, <DEL> íå å íàèñòèíà
êîíòðîëèðàù çíàê, íî íåêà íå ñå áåçïîêîèì çà òîâà).  C-k è M-k ñà
ïîäîáíè íà C-e è M-e â ñìèñúë, ÷å åäíèòå ñà çà ðåäîâå, à äðóãèòå – çà
èçðå÷åíèÿ.

Ìîæåòå ñúùî äà ïðåìàõíåòå âñÿêà ÷àñò îò òåêñòà ïî åäèí óíèâåðñàëåí
íà÷èí.  Ïðèäâèæåòå ñå äî åäèíèÿ êðàé è âúâåäåòå C-<SPC> (<SPC> å
èíòåðâàëúò)..  Ïðèäâèæåòå ñå äî äðóãèÿ êðàé íà òåêñòà, êîéòî èñêàòå äà
èçòðèåòå. Äîêàòî ãî ïðàâèòå, Åìàêñ îñâåòÿâà òåêñòúò ìåæäó êóðñîðà è
ìÿñòîòî, êúäåòî ñå âúâåëè C-<SPC>. Íàêðàÿ âúâåäåòå C-w.  Òîâà ùå
èçðåæå öåëèÿ òåêñò ìåæäó òåçè äâà êðàÿ.

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà äî çíàêà „Ì“ â íà÷àëîòî íà ïðåäèøíèÿ àáçàö.
>> Âúâåäåòå C-<SPC>.  Åìàêñ òðÿáâà äà èçâåäå ñúîáùåíèå „Mark set“ â
   äîëíèÿ êðàé íà åêðàíà.
>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà äî áóêâàòà „ð“ â „êðàé“ íà âòîðèÿ ðåä îò àáçàöà.
>> Âúâåäåòå C-w.  Òîâà ùå èçðåæå òåêñòà, çàïî÷âàù îò „Ì“ è çàâúðøâàù
   òî÷íî ïðåäè „ð“.

Ðàçëèêàòà ìåæäó „èçðÿçâàíå“ (kill, cut) è „èçòðèâàíå“ (delete) å, ÷å
„èçðÿçàíèÿò“ òåêñò ìîæå äà áúäå âìúêíàò íàíîâî, äîêàòî „èçòðèòèòå“
íåùà íå ìîãàò äà ñå âìúêíàò íàíîâî (îáà÷å ìîæåòå äà îòìåíèòå
èçòðèâàíåòî – âæ. ïî-äîëó).  Ïîñòàâÿíåòî íàíîâî íà èçðÿçàí òåêñò ñå
íàðè÷à „âìúêâàíå“ (yank, paste).  Îáùî êàçàíî, êîìàíäèòå, êîèòî
îòñòðàíÿâàò ìíîãî òåêñò, ãî èçðÿçâàò (òàêà ÷å òîé äà ìîæå äà áúäå
âìúêíàò), äîêàòî êîìàíäèòå, êîèòî îòñòðàíÿâàò ñàìî åäèí çíàê èëè
èçòðèâàò ñàìî ïðàçíè ðåäîâå è çíàöè, èçâúðøâàò èçòðèâàíå (òàêà ÷å íå
ìîæåòå äà âìúêíåòå íàíîâî òîçè òåêñò).  <DEL> è C-d èçòðèâàò â
îáèêíîâåíèÿ ñëó÷àé, êîãàòî íÿìà ïðåôèêñåí àðãóìåíò. Ïðè íàëè÷èå íà
àðãóìåíò òå îòðÿçâàò.

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà äî íà÷àëîòî íà ðåä, êîéòî íå å ïðàçåí.  Òîãàâà
   âúâåäåòå C-k, çà äà èçðåæåòå òåêñòà íà òîçè ðåä.
>> Âúâåäåòå C-k âòîðè ïúò.  Ùå âèäèòå, ÷å òîâà èçðÿçâà çíàêà çà íîâ
   ðåä, êîéòî ñëåäâà ðåäà.

Çàáåëåæåòå, ÷å åäèíè÷íî C-k èçðÿçâà ñúäúðæàíèåòî íà ðåäà, à ñëåäâàùîòî
C-k èçðÿçâà öåëèÿ ðåä è ïðàâè äðóãèòå ðåäîâå äà ñå ïðèäâèæàò íàãîðå.
C-k îáðàáîòâà ÷èñëîâèòå àðãóìåíòè ïî ñïåöèàëåí íà÷èí: ïðåìàõâàò ñå
òîëêîâà íà áðîé ðåäîâå È òÿõíîòî ñúäúðæàíèå.  Òîâà íå å ïðîñòî
ïîâòîðåíèå.  C-u 2 C-k èçðÿçâà äâà ðåäà è òåõíèòå çíàöè çà íîâ ðåä;
âúâåæäàíåòî äâà ïúòè íà C-k íå ïðàâè òîâà.

Âðúùàíåòî îáðàòíî íà òåêñò ñå íàðè÷à „âìúêâàíå“.  (Ìèñëåòå çà íåãî
êàòî çà èçâàæäàíå îáðàòíî, èëè äðúïâàíå îáðàòíî, íà òåêñò, êîéòî å áèë
èçðÿçàí.)  Ìîæåòå äà âìúêâàòå èçðÿçàíèÿ òåêñò èëè íà ñúùîòî ìÿñòî,
îòêúäåòî å áèë ïðåìàõíàò, èëè íà äðóãî ìÿñòî â áóôåðà, èëè äàæå â
ðàçëè÷åí ôàéë.  Ìîæåòå äà âìúêâàòå åäèí è ñúù òåêñò íÿêîëêî ïúòè; òîâà
ïðàâè íÿêîëêî êîïèÿ îò íåãî.  Íÿêîè äðóãè ðåäàêòîðè íàðè÷àò
èçðÿçâàíåòî (kill) è âìúêâàíåòî (yank) ñúîòâåòíî èçðÿçâàíå (cut) è
ïîñòàâÿíå (paste) (âæ. Ðå÷íèêà íà Ðúêîâîäñòâîòî íà Åìàêñ).

Êîìàíäàòà çà âìúêâàíå å C-y.  Òÿ âìúêâà íàíîâî ïîñëåäíèÿ èçðÿçàí òåêñò
â òåêóùîòî ìÿñòî íà êóðñîðà.

>> Îïèòàéòå ãî: âúâåäåòå C-y, çà äà èçâåäåòå òåêñòà îáðàòíî.

Àêî íàïðàâèòå íÿêîëêî C-k â ðåä, âñè÷êî îò èçðÿçàíèÿ òåêñò ñå çàïàçâà
çàåäíî, òàêà ÷å åäíî C-y ùå èçâàäè âñè÷êè ðåäîâå íàâåäíúæ.

>> Íàïðàâåòå òîâà ñåãà, âúâåäåòå C-k íÿêîëêî ïúòè.

Ñåãà, çà äà èçêàðàòå èçðÿçàíèÿ òåêñò:

>> Âúâåäåòå C-y.  Ñëåä òîâà ïðèäâèæåòå êóðñîðà íàäîëó íÿêîëêî ðåäà è
   âúâåäåòå C-y îòíîâî.  Ñåãà âèæäàòå êàê äà êîïèðàòå íÿêàêúâ òåêñò.

Êàêâî äà ïðàâèòå, àêî èìàòå íÿêàêúâ òåêñò, êîéòî èñêàòå äà âìúêíåòå
îáðàòíî, è ñëåä òîâà èçðåæåòå íåùî äðóãî?  C-y ùå èçâàäè ïîñëåäíîòî
èçðÿçâàíå.  Íî ïðåäèøíèÿò òåêñò íå å çàãóáåí.  Ìîæåòå äà ãî âúðíåòå
îáðàòíî, èçïîëçâàéêè êîìàíäàòà M-y.  Ñëåä êàòî èçïúëíèòå C-y, çà äà
âçåìåòå ïîñëåäíîòî èçðÿçâàíå, âúâåæäàíåòî íà M-y çàìåíÿ òîçè èçâàäåí
òåêñò ñ ïðåäèøíîòî èçðÿçâàíå.  Âúâåæäàíåòî íà M-y îòíîâî è îòíîâî
âðúùà ïî-ðàííè è ïî-ðàííè èçðÿçâàíèÿ.  Êîãàòî ñòèãíåòå òåêñòà, êîéòî
òúðñèòå, íå å íóæíî äà ïðàâèòå íèùî ïîâå÷å, çà äà ãî çàäúðæèòå.
Ïðîñòî ïðîäúëæåòå ñ ðåäàêòèðàíåòî, îñòàâÿéêè èçâàäåíèÿ òåêñò, êúäåòî
ñè å.

Àêî âúâåäåòå M-y äîñòàòú÷åí áðîé ïúòè, ùå ñå âúðíåòå â íà÷àëíîòî
ïîëîæåíèå (ïîñëåäíîòî èçðÿçâàíå).

>> Èçðåæåòå ðåä, ïðèäâèæåòå ñå íÿêúäå, èçðåæåòå äðóã ðåä.
   Èçïúëíåòå C-y, çà äà âúðíåòå îáðàòíî âòîðèÿ èçðÿçàí ðåä.
   Èçïúëíåòå M-y è òîçè âúðíàò òåêñò ùå áúäå çàìåíåí ñ ïúðâèÿ
   èçðÿçàí ðåä.
   Èçïúëíåòå íÿêîëêî M-y è âèæòå êàêâî ñå ïîëó÷àâà.  Èçïúëíÿâàéòå òîâà,
   äîêàòî âòîðèÿò èçðÿçàí ðåä ñå âúðíå, è ñëåä òîâà îùå íÿêîëêî ïúòè.
   Àêî èñêàòå, ìîæå äà ïðîáâàòå äà äàäåòå íà M-y ïîëîæèòåëíè è
   îòðèöàòåëíè ÷èñëîâè àðãóìåíòè.


* ÎÒÌßÍÀ
--------

Àêî íàïðàâèòå ïðîìÿíà â òåêñòà è ñëåä òîâà ðåøèòå, ÷å òîâà å áèëî
ãðåøêà, âèå ìîæåòå äà îòìåíèòå ïðîìÿíàòà ñ êîìàíäàòà çà îòìåíÿíå, C-/.

Îáèêíîâåíî C-/ îòìåíÿ ïðîìåíèòå, íàïðàâåíè îò åäíà êîìàíäà; àêî
ïîâòàðÿòå C-/ íÿêîëêî ïúòè ïîñëåäîâàòåëíî, âñÿêî ïîâòîðåíèå îòìåíÿ îùå
åäíà êîìàíäà.

Íî èìà äâå èçêëþ÷åíèÿ: êîìàíäèòå, êîèòî íå ïðîìåíÿò òåêñòà, íå ñå
áðîÿò (òîâà âêëþ÷âà ïðèäâèæâàíåòî íà êóðñîðà è ñêðîëèðàùèòå êîìàíäè),
è ñàìîâìúêâàùèòå ñå çíàöè îáèêíîâåíî ñå îáðàáîòâàò íà ãðóïè, âñÿêà äî
20 çíàêà.  (Òîâà íàìàëÿâà áðîÿ íà C-/, êîèòî òðÿáâà äà âúâåäåòå, çà äà
îòìåíèòå âúâåäåí òåêñò.)

>> Èçðåæåòå òîçè ðåä ñ C-k, ñëåä òîâà âúâåäåòå C-/ è òîé òðÿáâà äà ñå
   ïîÿâè îòíîâî.

C-_ å àëòåðíàòèâíà îòìåíÿùà êîìàíäà; òÿ ðàáîòè òî÷íî êàòî C-/.  Íà
íÿêîè òåðìèíàëè âúâåæäàíåòî íà C-/ âñúùíîñò èçïðàùà C-_ íà Åìàêñ.
Êàòî àëòåðíàòèâà, C-x u ðàáîòè òî÷íî êàòî C-/, íî å ïî-íåóäîáíà çà
âúâåæäàíå.

×èñëîâ àðãóìåíò êúì C-/, C-_ èëè C-x u äåéñòâà êàòî áðîÿ÷ íà
ïîâòîðåíèÿ.

Ìîæå äà îòìåíÿòå èçòðèâàíå íà òåêñò òî÷íî êàêòî îòìåíÿòå èçðÿçâàíå íà
òåêñò.  Ðàçëè÷èåòî ìåæäó èçðÿçâàíåòî íà íåùî è èçòðèâàíåòî ìó
âúçäåéñòâà äàëè ùå ìîæå äà ãî èçâàäèòå ñ C-y; çà îòìåíÿíåòî íÿìà
ðàçëèêà ìåæäó äâàòà âèäà.


* ÔÀÉËÎÂÅ
---------

Çà äà íàïðàâèòå òåêñòà, êîéòî ðåäàêòèðàòå, ïîñòîÿíåí, òðÿáâà äà ãî
ñëîæèòå âúâ ôàéë.   ïðîòèâåí ñëó÷àé òîé ùå èç÷åçíå, êîãàòî Åìàêñ
ïðèêëþ÷è.  Çà äà ñëîæèòå âàøèÿ òåêñò âúâ ôàéë, òðÿáâà äà „íàìåðèòå“
(find) ôàéëà ïðåäè äà âúâåæäàòå òåêñò.  (Òîâà ñúùî ñå íàðè÷à
„ïîñåùàâàíå“ (visit) íà ôàéë.)

Íàìèðàíå íà ôàéë îçíà÷àâà, ÷å âèæäàòå ñúäúðæàíèåòî ìó â Åìàêñ.  Â
ìíîãî ñëó÷àè òîâà å êàòî äà ðåäàêòèðàòå ñàìèÿ ôàéë.  Îáà÷å ïðîìåíèòå,
êîèòî ïðàâèòå, èçïîëçâàéêè Åìàêñ, íå îñòàâàò ïîñòîÿííè, äîêàòî íå
„çàïèøåòå“ (save) ôàéëà.  Òîâà å òàêà, çà äà ñå ïðåäîòâðàòè îñòàâÿíåòî
íà ïîëóïðîìåíåí ôàéë â ñèñòåìàòà, êîãàòî íå èñêàòå òîâà.  Äîðè êîãàòî
çàïèñâàòå, Åìàêñ îñòàâÿ íà÷àëíèÿ ôàéë ïîä ïðîìåíåíî èìå, â ñëó÷àé, ÷å
ïî-êúñíî ðåøèòå, ÷å âàøèòå ïðîìåíè ñà áèëè ãðåøêà.

Àêî ïîãëåäíåòå â äúíîòî íà åêðàíà, ùå âèäèòå ðåä, êîéòî çàïî÷âà ñ
òèðåòà – „ b:--- TUTORIAL.bg“ èëè íåùî ïîäîáíî.  Òàçè ÷àñò îò åêðàíà
ïîêàçâà èìåòî íà ôàéëà, êîéòî ñòå ïîñåòèëè.  Òî÷íî ñåãà âèå ñòå
ïîñåòèëè ôàéë, íàðå÷åí „TUTORIAL.bg“, êîéòî å âàøåòî ëè÷íî
êîïèå-÷åðíîâà íà Åìàêñ âúâåäåíèåòî.  Êîãàòî íàìåðèòå ôàéë â Åìàêñ,
èìåòî íà òîçè ôàéë ùå ñå ïîÿâè íà òîâà ìÿñòî.

Îñîáåíîñò íà êîìàíäàòà çà íàìèðàíå íà ôàéë å, ÷å òðÿáâà äà êàæåòå
èìåòî íà ôàéëà, êîéòî èñêàòå.  Êàçâàìå, ÷å êîìàíäàòà „÷åòå íà
àðãóìåíò“ (â òîçè ñëó÷àé àðãóìåíòúò å èìåòî íà ôàéëà).  Ñëåä êàòî
âúâåäåòå êîìàíäàòà

	C-x C-f   Íàìèðàíå íà ôàéë

Åìàêñ âè ïîäêàíÿ äà âúâåäåòå èìåòî íà ôàéëà.  Èìåòî íà ôàéëà, êîåòî
íàïèøåòå, ñå ïîÿâÿâà â äúíîòî íà åêðàíà.  Ðåäúò â äúíîòî íà åêðàíà ñå
íàðè÷à ìèíèáóôåð, êîãàòî ñå èçïîëçâà çà òîçè âèä âúâåæäàíå.  Ìîæåòå äà
èçïîëçâàòå îáèêíîâåíèòå êîìàíäè çà ðåäàêòèðàíå íà Åìàêñ, çà äà
ðåäàêòèðàòå èìåòî íà ôàéëà.

Êîãàòî âúâåæäàòå èìåòî íà ôàéëà (èëè êàêúâòî è äà å âõîä â
ìèíèáóôåðà), ìîæåòå äà ïðåêðàòèòå êîìàíäàòà ñ C-g.

>> Âúâåäåòå C-x C-f è ñëåä òîâà C-g.  Òîâà ïðåêðàòÿâà ìèíèáóôåðà, à
   ñúùî è êîìàíäàòà C-x C-f, êîÿòî ñå å èçïúëíÿâàëà â ìèíèáóôåðà.
   Òàêà ÷å íå íàìèðàòå ôàéë.

Êîãàòî ïðèêëþ÷èòå ñ âúâåæäàíåòî íà èìåòî íà ôàéëà, âúâåäåòå <Return>,
çà äà çàâúðøèòå.  Ìèíèáóôåðúò èç÷åçâà è êîìàíäàòà C-x C-f òðúãâà äà
ðàáîòè è íàìèðà ôàéëà, êîéòî ñòå èçáðàëè.

Ñëåä ìàëêî ñúäúðæàíèåòî íà ôàéëà ñå ïîÿâÿâà íà åêðàíà è âèå ìîæåòå äà
ðåäàêòèðàòå ñúäúðæàíèåòî ìó.  Êîãàòî ïîæåëàåòå äà çàïàçèòå âàøèòå
ïðîìåíè çà ïîñòîÿííî, âúâåäåòå êîìàíäàòà

	C-x C-s   Çàïèñ (save) íà ôàéëà

Òîâà êîïèðà òåêñòà îò Åìàêñ âúâ ôàéëà.  Ïúðâèÿ ïúò, êîãàòî òîâà ñå
íàïðàâè, Åìàêñ ïðåèìåíóâà íà÷àëíèÿ ôàéë ñ íîâî èìå, òàêà ÷å òîé äà íå
ñå èçãóáè.  Íîâîòî èìå ñå ïîñòðîÿâà ñ äîáàâÿíå íà „~“ â êðàÿ íà èìåòî
íà íà÷àëíèÿ ôàéë.

Êîãàòî çàïàçâàíåòî å ñâúðøèëî, Åìàêñ èçâåæäà èìåòî íà ôàéëà, êîéòî å
áèë çàïèñàí.  Òðÿáâà äà çàïèñâàòå äîñòàòú÷íî ÷åñòî, òàêà ÷å äà íå
èçãóáèòå ìíîãî ðàáîòà, àêî ñèñòåìàòà ñå ñðèíå ïî íÿêàêâà ïðè÷èíà
(âæ. ðàçäåëà „Àâòîìàòè÷åí çàïèñ“ ïî-äîëó).

>> Âúâåäåòå C-x C-s TUTORIAL.bg <Return>.
   Òîâà ùå çàïèøå âúâåäåíèåòî âúâ ôàéë ñ èìå TUTORIAL.bg è ùå ïîêàæå
   „Wrote ...TUTORIAL.bg“ â äúíîòî íà åêðàíà.

Ìîæå äà íàìåðèòå ñúùåñòâóâàù ôàéë, äà ãî ðàçãëåäàòå è äà ãî
ðåäàêòèðàòå.  Ìîæåòå ñúùî äà íàìåðèòå ôàéë, êîéòî íå ñúùåñòâóâà.  Òîâà
å íà÷èíúò çà ñúçäàâàíå íà íîâè ôàéëîâå â Åìàêñ: íàìèðàòå ôàéëà, êîéòî
ùå áúäå â íà÷àëîòî ïðàçåí, è òîãàâà çàïî÷âàòå âìúêâàíåòî íà òåêñòà çà
ôàéëà.  Êîãàòî èñêàòå „çàïèñ“ íà ôàéë, Åìàêñ âñúùíîñò ùå ñúçäàäå ôàéëà
ñ òåêñòà, êîéòî ñòå âúâåëè.  Îòòàì íàòàòúê ìîæå äà ñ÷èòàòå, ÷å
ðåäàêòèðàòå âå÷å ñúùåñòâóâàù ôàéë.


* ÁÓÔÅÐÈ
--------

Àêî íàìåðèòå âòîðè ôàéë ñ C-x C-f, ïúðâèÿò ôàéë îñòàâà â Åìàêñ.
Ìîæåòå äà ïðåâêëþ÷èòå îáðàòíî êúì íåãî, êàòî ãî íàìåðèòå ïàê ñ C-x
C-f.  Ïî òîçè íà÷èí ìîæå äà ïîëó÷èòå äîñòà íà áðîé ôàéëîâå â Åìàêñ.

Åìàêñ ñúõðàíÿâà òåêñòà íà âñåêè ôàéëà â îáåêò, íàðè÷àí „áóôåð“.
Íàìèðàíåòî íà ôàéë ñúçäàâà íîâ áóôåð âúòðå â Åìàêñ. Çà äà âèäèòå
ñïèñúê ñ âñè÷êè ñúùåñòâóâàùè áóôåðè, âúâåäåòå

	C-x C-b   Ñïèñúê íà áóôåðèòå

>> Îïèòàéòå C-x C-b îùå ñåãà.

Çàáåëåæåòå, ÷å âñåêè áóôåð èìà èìå, à ñúùî ìîæå äà èìà è èìå íà ôàéë,
÷èåòî ñúäúðæàíèå ñå ïàçè â áóôåðà. ÂÑÅÊÈ òåêñò, êîéòî âèæäàòå â
ïðîçîðåö íà Åìàêñ, âèíàãè å ÷àñò îò íÿêîé áóôåð.

>> Âúâåäåòå C-x 1, çà äà ìàõíåòå ñïèñúêà íà áóôåðè.

Êîãàòî èìàòå íÿêîëêî áóôåðà, ñàìî åäèí îò òÿõ å „òåêóù“ â äàäåí ìîìåíò
îò âðåìå.  Òîâà å áóôåðúò, êîéòî ðåäàêòèðàòå.  Àêî èñêàòå äà
ðåäàêòèðàòå äðóã áóôåð, ñå íóæäàåòå îò „ïðåâêëþ÷âàíå“ êúì íåãî.  Àêî
èñêàòå äà ñå ïðåâêëþ÷èòå êúì áóôåð, êîéòî ñúîòâåòñòâà íà ôàéë, ìîæåòå
äà ãî íàïðàâèòå, êàòî ïðîñòî ïîñåòèòå ôàéëà îòíîâî ñ C-x C-f.  Íî èìà
è ïî-ëåñåí íà÷èí: èçïîëçâàíåòî íà êîìàíäàòà C-x b.   òàçè êîìàíäà
òðÿáâà äà âúâåäåòå èìåòî íà áóôåðà.

>> Ñóçäàéòå ôàéë ñ èìå „foo“ ÷ðåç âúâåæäàíå íà C-x C-f foo <Return>.
   Òîãàâà âúâåäåòå C-x b TUTORIAL.bg <Return>, çà äà ñå âúðíåòå â òîâà
   âúâåäåíèå.

 ïîâå÷åòî ñëó÷àè èìåòî íà áóôåðà å ñúùîòî êàòî èìåòî íà ôàéëà (áåç
÷àñòòà â êîÿ äèðåêòîðèÿ ñå íàìèðà).  Îáà÷å òîâà íå âèíàãè å âÿðíî.
Ñïèñúêúò ñ áóôåðèòå, êîéòî ïðàâèòå ñ C-x C-b, âèíàãè âè ïîêàçâà è
èìåòî íà áóôåðà, è èìåòî íà ôàéëà.

ÂÑÅÊÈ òåêñò, êîéòî âèæäàòå â Åìàêñ ïðîçîðåö, å âèíàãè ÷àñò îò íÿêàêúâ
áóôåð.  Íÿêîè áóôåðè íå ñúîòâåòñòâàò íà ôàéëîâå.  Áóôåðúò, èìåíóâàí
„*Buffer List*“, êîèòî ñòå íàïðàâèëè ñ C-x C-b, íå ñúîòâåòñòâà íà
ôàéë.  Òîâà å áóôåðúò, êîéòî ñúäúðæà ñïèñúêà ñ áóôåðèòå.  Òîçè áóôåð
TUTORIAL.bg îòíà÷àëî íå å áèë êúì ôàéë, íî âå÷å å, çàùîòî â ïðåäèøíèÿ
ðàçäåë âúâåäîõòå C-x C-s è ãî çàïèñàõòå âúâ ôàéë.

Áóôåðúò, èìåíóâàí „*Messages*“, ñúùî íå ñúîòâåòñòâà íà ôàéë; òîé
ñúäúðæà ñúîáùåíèÿòà, êîèòî ñå ïîÿâÿâàò â äúíîòî íà åêðàíà ïî âðåìå íà
Åìàêñ ñåñèÿòà.

>> Âúâåäåòå C-x b *Messages* <Return>, çà äà âèäèòå áóôåðà ñúñ
   ñúîáùåíèÿòà.  Ñëåä òîâà âúâåäåòå C-x b TUTORIAL.bg <Return>, çà äà
   ñå âúðíåòå êúì òîâà âúâåäåíèå.

Àêî íàïðàâèòå ïðîìåíè â òåêñòà íà åäèí ôàéë è òîãàâà íàìåðèòå äðóã
ôàéë, òîâà íÿìà äà çàïèøå ïúðâèÿ ôàéë.  Íåãîâèòå ïðîìåíè îñòàâàò âúòðå
â Åìàêñ, â áóôåðà íà ôàéëà.  Ñúçäàâàíåòî èëè ðåäàêòèðàíåòî íà áóôåðà
íà âòîðèÿ ôàéë íÿìà åôåêò âúðõó áóôåðà íà ïúðâèÿ ôàéë.  Òîâà å ìíîãî
ïîëåçíî, íî ñúùî îçíà÷àâà, ÷å ñå íóæäàåòå îò óäîáåí íà÷èí äà çàïàçèòå
áóôåðà íà ïúðâèÿ ôàéë.  Ùå å íåóäîáíî äà ïðåâêëþ÷èòå îáðàòíî ñ C-x
C-f, çà äà ãî çàïàçèòå ñ C-x C-s.  Òàêà ÷å èìàìå

	C-x s	  Çàïèñ íà íÿêîè (some) áóôåðè

C-x s ïèòà çà âñåêè áóôåð, êîéòî ñúäúðæà ïðîìåíè, êîèòî íå ñòå
çàïàçèëè.  Êîìàíäàòà çàäàâà âúïðîñ çà âñåêè òàêúâ áóôåð äàëè äà áúäå
çàïàçåí.

>> Âìúêíåòå ðåä ñ òåêñò, ñëåä òîâà âúâåäåòå C-x s.
   Òðÿáâà äà áúäåòå ïîïèòàí äàëè äà çàïàçèòå áóôåðà, èìåíóâàí „TUTORIAL.bg“.
   Îòãîâîðåòå ñ „äà“ íà âúïðîñà, êàòî âúâåäåòå „y“ (yes).


* ÐÀÇØÈÐßÂÀÍÅ ÍÀ ÍÀÁÎÐÀ ÊÎÌÀÍÄÈ
-------------------------------

Èìà ìíîãî, ìíîãî ïîâå÷å êîìàíäè íà Åìàêñ, îòêîëêîòî ìîãàò äà ñå ñëîæàò
íà âñè÷êè êîíòðîëíè è ìåòà çíàöè.  Åìàêñ çàîáèêàëÿ òîâà ñ X (eXtended)
êîìàíäàòà.  Òîâà ñòàâà ïî äâà íà÷èíà:

	C-x	Çíàêîâî ðàçøèðÿâàíå.  Ïîñëåäâàíî îò åäèí çíàê.
	M-x	Ðàçøèðÿâàíå ñ èìåíóâàíà êîìàíäà.  Ïîñëåäâàíî îò äúëãî
		èìå.

Òåçè êîìàíäè ñà îáùî âçåòî ïîëåçíè, íî ïî-ìàëêî, îòêîëêîòî êîìàíäèòå,
êîèòî äîñåãà ñòå íàó÷èëè.  Âå÷å âèäÿõòå äâå îò òÿõ: êîìàíäèòå âúðõó
ôàéëîâå C-x C-f çà íàìèðàíå (Find) è C-x C-s çà çàïèñ (Save).  Äðóã
ïðèìåð å êîìàíäàòà çà êðàé íà Åìàêñ ñåñèÿòà -- òîâà å êîìàíäàòà C-x
C-c.  (Íå ñå áåçïîêîéòå, ÷å ìîæå äà èçãóáèòå âñè÷êè ïðîìåíè, êîèòî ñòå
íàïðàâèëè; C-x C-c ïðåäëàãà äà çàïàçè âñåêè ïðîìåíåí ôàéë, ïðåäè äà
ïðåìàõíå Åìàêñ.)

Àêî ñòå íà ãðàôè÷åí äèñïëåé, íå å íóæíà ñïåöèàëíà êîìàíäà çà
ïðèäâèæâàíå îò Åìàêñ êúì äðóãî ðàáîòåùî ïðèëîæåíèå.  Ìîæåòå äà
èçâúðøèòå òîâà ñ ìèøêàòà èëè ñ êîìàíäè êúì óïðàâëåíèåòî íà ïðîçîðöè.
Íî àêî ñòå íà òåêñòîâ òåðìèíàë, êîéòî ìîæå äà ïîêàçâà ñàìî åäíî
ïðèëîæåíèå â äàäåí ìîìåíò, ñå íóæäàåòå îò íà÷èí çà „èçîñòàâÿíå“
(suspend) íà Åìàêñ è ïðèäâèæâàíå êúì äðóãè ïðîãðàìè.

C-z å êîìàíäàòà çà èçëèçàíå îò Åìàêñ *âðåìåííî* – òàêà ÷å äà ìîæåòå äà
ñå âúðíåòå êúì ñúùàòà Åìàêñ ñåñèÿ ïî-êúñíî.  Êîãàòî Åìàêñ âúðâè íà
òåêñòîâ òåðìèíàë, C-z „èçîñòàâÿ“ Åìàêñ, ò.å. âðúùà ñå êúì îáâèâêàòà,
íî íå óíèùîæàâà çàäà÷àòà (job) íà Åìàêñ.  ïîâå÷åòî ïîïóëÿðíè îáâèâêè
ìîæåòå äà ïðîäúëæèòå Åìàêñ ñ êîìàíäàòà „fg“ èëè ñ „%emacs“.

Èìà ìíîãî êîìàíäè C-x.  Åòî ñïèñúê íà òåçè, êîèòî ñòå íàó÷èëè:

	C-x C-f	  	Íàìèðàíå íà ôàéë
	C-x C-s		Çàïèñ íà ôàéë
	C-x s		Çàïèñ íà íÿêîè áóôåðè
	C-x C-b		Ñïèñúê íà áóôåðèòå
	C-x b		Ïðåâêëþ÷âàíå êúì áóôåð
	C-x C-c		Èçëèçàíå îò Åìàêñ
	C-x 1		Èçòðèâàíå íà âñè÷êè ïðîçîðöè îñâåí åäèí
	C-x u		Îòìÿíà

Èìåíóâàíèòå ðàçøèðåíè (X) êîìàíäè ñà êîìàíäè, êîèòî ñå èçïîëçâàò äàæå
îùå ïî-ðÿäêî, èëè êîìàíäè, êîèòî ñå èçïîëçâàò ñàìî â îïðåäåëåíè
ðåæèìè.  Ïðèìåð å êîìàíäàòà replace-string, êîÿòî çàìåíÿ ãëîáàëíî åäèí
íèç ñ äðóã.  Êîãàòî âúâåäåòå M-x, Åìàêñ âè ïîäñêàçâà â äúíîòî íà
åêðàíà ñ M-x è âèå òðÿáâà äà âúâåäåòå èìåòî íà êîìàíäàòà, â òîçè
ñëó÷àé „replace-string“.  Ïðîñòî âúâåäåòå „repl s<TAB>“ è Åìàêñ ùå
çàâúðøè èìåòî.  (<TAB> å êëàâèøúò Tab, îáèêíîâåíî íàìèðàù ñå íàä
êëàâèøà CapsLock èëè êëàâèøà Shift áëèçî äî ëåâèÿ êðàé íà
êëàâèàòóðàòà.)  Çàâúðøåòå èìåòî íà êîìàíäàòà ñ <Return>.

Êîìàíäàòà replace-string èçèñêâà äâà àðãóìåíòà – íèçúò, êîéòî ùå áúäå
çàìåíÿí, è íèçúò, êîéòî ùå ãî çàìåíè.  Òðÿáâà äà çàâúðøèòå âúâåæäàíåòî
íà âñåêè àðãóìåíò ñ <Return>.

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà äî ïðàçíèÿ ðåä, äâà ðåäà íàäîëó ïîä òîçè.
   Òîãàâà âúâåäåòå M-x repl s<Return>ïðîìåíÿ<Return>èçìåíÿ<Return>

   Çàáåëåæåòå êàê òîçè ðåä ñå ïðîìåíÿ: âèå çàìåíèõòå äóìàòà
   ï-ð-î-ì-å-í-ÿ ñ „èçìåíÿ“, êúäåòî è äà ñå íàìèðà ñëåä íà÷àëíîòî
   ìÿñòî íà êóðñîðà.


* ÀÂÒÎÌÀÒÈ×ÍÎ ÇÀÏÀÇÂÀÍÅ
-----------------------

Êîãàòî ñòå íàïðàâèëè ïðîìåíè âúâ ôàéë, íî îùå íå ñòå ãî çàïàçèëè, òå
ìîãàò äà áúäàò çàãóáåíè, àêî êîìïþòúðúò âíåçàïíî ñå èçêëþ÷è.  Çà äà âè
ïðåäïàçè îò òàêèâà ñèòóàöèè, Åìàêñ ïåðèîäè÷íî çàïàçâà „àâòîìàòè÷íî
çàïàçâàí“ ôàéë çà âñåêè ôàéë, êîéòî ðåäàêòèðàòå.  Èìåòî íà àâòîìàòè÷íî
çàïàçâàíèÿ ôàéë èìà # â íà÷àëîòî è â êðàÿ; íàïðèìåð, àêî âàøèÿò ôàéë å
ñ èìå „hello.c“, èìåòî íà íåãîâèÿ àâòîìàòè÷íî çàïàçâàí ôàéë ùå áúäå
"#hello.c#".  Êîãàòî çàïàçâàòå ôàéë ïî îáèêíîâåíèÿ íà÷èí, Åìàêñ
èçòðèâà íåãîâèÿ àâòîìàòè÷íî çàïèñâàí ôàéë.

Àêî êîìïþòúðúò çàâèñíå, ìîæå äà âúçñòàíîâèòå âàøàòà àâòîìàòè÷íî
çàïàçâàíà ðåäàêöèÿ, êàòî íàìåðèòå ôàéëà êàêòî îáèêíîâåíî (ôàéëúò,
êîéòî ñòå ðåäàêòèðàëè, íå àâòîìàòè÷íî çàïàçâàíèÿ) è ñëåä òîâà âúâåäåòå
M-x recover-file <Return>.  Êîãàòî êîìàíäàòà èçèñêà ïîòâúðæäåíèå,
âúâåäåòå yes<Return>, çà äà ïðîäúëæèòå è äà âúçñòàíîâèòå àâòîìàòè÷íî
çàïàçâàíèòå äàííè.


* ÅÕÎ ÎÁËÀÑÒÒÀ
--------------

Àêî Åìàêñ âèäè, ÷å âúâåæäàòå ìíîãîçíàêîâè êîìàíäè áàâíî, ùå âè ãè
ïîêàæå â äúíîòî íà åêðàíà, â îáëàñò, íàðè÷àíà „åõî îáëàñò“.  Åõî
îáëàñòòà îáõâàùà ïîñëåäíèÿ ðåä îò åêðàíà.


* ÐÅÄ ÍÀ ÐÅÆÈÌÀ
----------------

Ðåäúò òî÷íî íàä åõî îáëàñòòà ñå íàðè÷à „ðåä íà ðåæèìà“ (mode line).
Òîé ïîêàçâà íåùî êàòî:

 b:**-  TUTORIAL.bg       63% L744    (Fundamental)

Òîçè ðåä äàâà ïîëåçíà èíôîðìàöèÿ çà ñúñòîÿíèåòî íà Åìàêñ è òåêñòà,
êîéòî ðåäàêòèðàòå.

Âå÷å çíàåòå êàêâî îçíà÷àâà èìåòî íà ôàéëà – òîâà å ôàéëúò, êîéòî ñòå
íàìåðèëè.  NN% ïîêàçâà âàøàòà òåêóùà ïîçèöèÿ â òåêñòà; òîâà îçíà÷àâà,
÷å NN ïðîöåíòà îò òåêñòà å íàä âúðõà íà åêðàíà.  Àêî íà÷àëîòî íà ôàéëà
å íà åêðàíà, ùå ñå ïîêàçâà „Top“ (âðúõ) âìåñòî „ 0%“.  Àêî êðàÿ íà
ôàéëà å íà åêðàíà, ùå ñå ïîêàçâà „Bot“ (bottom – äúíî).  Àêî ãëåäàòå
òåêñò, êîéòî å òîëêîâà ìàëúê, ÷å ñå ïîêàçâà èçöÿëî íà åêðàíà, ðåäúò íà
ðåæèìà ùå èçâåäå „All“ (âñè÷êî).

Çíàêúò L è öèôðèòå ïîêàçâàò ìÿñòîòî ïî äðóã íà÷èí: òîâà å íîìåðúò íà
òåêóùèÿ ðåä íà òî÷êàòà.

Çâåçäèòå áëèçî äî íà÷àëîòî îçíà÷àâàò, ÷å ñòå íàïðàâèëè ïðîìåíè â
òåêñòà.  Âåäíàãà ñëåä êàòî ïîñåòèòå èëè çàïàçèòå ôàéë, òàçè ÷àñò îò
ðåäà íà ðåæèìà âå÷å íå ïîêàçâà çâåçäè, à ñàìî òèðåòà.

×àñòòà îò ðåäà íà ðåæèìà âúòðå â ñêîáèòå å, çà äà âè ïîêàæå â êàêúâ
ðåæèì íà ðåäàêòèðàíå ñå íàìèðàòå.  Ïîäðàçáèðàùèÿò ñå ðåæèì å
Fundamental (Îñíîâåí), êîéòî èçïîëçâàòå â ìîìåíòà.  Òîâà å ïðèìåð çà
„ãëàâåí ðåæèì“ (major mode).

Åìàêñ èìà ìíîãî ãëàâíè ðåæèìè.  Íÿêîè îò òÿõ ñà ïðåäâèäåíè çà
ðåäàêòèðàíå íà ðàçëè÷íè åçèöè è/èëè âèäîâå òåêñò, êàòî íàïðèìåð ðåæèì
Lisp (Ëèñï), ðåæèì Text (òåêñò) è äðóãè.  Âúâ âñåêè åäèí ìîìåíò îò
âðåìå òî÷íî åäèí ãëàâåí ðåæèì å àêòèâåí è íåãîâîòî èìå ìîæå âèíàãè äà
áúäå íàìåðåíî â ðåäà íà ðåæèìà, òî÷íî êàêòî „Fundamental“ ñåãà.

Âñåêè ãëàâåí ðåæèì ïðàâè íÿêîè êîìàíäè äà ñå äúðæàò ïî ðàçëè÷åí íà÷èí.
Íàïðèìåð, èìà êîìàíäè çà ðåäàêòèðàíå íà êîìåíòàðè â ïðîãðàìè, è òúé
êàòî âñåêè ïðîãðàìåí åçèê èìà ðàçëè÷íà èäåÿ çà òîâà êàê òðÿáâà äà
èçãëåæäàò êîìåíòàðèòå, âñåêè ãëàâåí ðåæèì òðÿáâà äà âìúêâà êîìåíòàðè
ïî ðàçëè÷åí íà÷èí.  Âñåêè ãëàâåí ðåæèì å èìå íà ðàçøèðåíà êîìàíäà, ñ
êîÿòî ïðåâêëþ÷âàòå êúì òîçè ðåæèì.  Íàïðèìåð, M-x fundamental-mode å
êîìàíäà çà ïðåâêëþ÷âàíå êúì ðåæèì Fundamental.

Êîãàòî ðåäàêòèðàòå òåêñò íà åñòåñòâåí åçèê, êàòî òîçè ôàéë,
íàé-âåðîÿòíî òðÿáâà äà èçïîëçâàòå ðåæèì Text (òåêñò).

>> Âúâåäåòå M-x text-mode <Return>.

Íå ñå áåçïîêîéòå, íèêîÿ îò Åìàêñ êîìàíäèòå, êîèòî ñòå íàó÷èëè, íÿìà äà
ñå ïðîìåíè ïî íÿêàêúâ ñúùåñòâåí íà÷èí.  Íî ìîæå äà çàáåëåæèòå, ÷å M-f
è M-b ñåãà âúçïðèåìàò àïîñòðîôèòå (') êàòî ÷àñò îò äóìèòå.  Ïðåäè
òîâà, â îñíîâíèÿ ðåæèì (Fundamental), M-f è M-b ñå âúçïðèåìàõà êàòî
ðàçäåëèòåëè íà äóìè.

Ãëàâíèòå ðåæèìè îáèêíîâåíî ïðàâÿò ìàëêè ïðîìåíè êàòî òàçè: ïîâå÷åòî
êîìàíäè âúðøàò „ñúùàòà ðàáîòà“ âúâ âñåêè ãëàâåí ðåæèì, íî ðàáîòÿò ïî
ìàëêî ïî-ðàçëè÷åí íà÷èí.

Çà äà âèäèòå äîêóìåíòàöèÿòà íà âàøèÿ òåêóù ãëàâåí ðåæèì, âúâåäåòå C-h
m.

>> Óïîòðåáåòå C-l C-l âåäíúæ èëè ïîâå÷å ïúòè, çà äà äîêàðàòå òîçè ðåä
   áëèçî äî âúðõà íà åêðàíà.
>> Âúâåäåòå C-h m, çà äà âèäèòå êàê òåêñòîâèÿò ðåæèì ñå ðàçëè÷àâà îò
   îñíîâíèÿ ðåæèì.
>> Âúâåäåòå C-x 1, çà äà ïðåìàõíåòå äîêóìåíòàöèÿòà îò åêðàíà.

Ãëàâíèòå ðåæèìè ñå íàðè÷àò ãëàâíè, çàùîòî èìà è ìàëêè (âòîðîñòåïåííè)
ðåæèìè (minor modes).  Ìàëêèòå ðåæèìè íå ñà àëòåðíàòèâè íà ãëàâíèòå, à
ïðîñòî ìàëêè ïðîìåíè êúì òÿõ.  Âñåêè ìàëúê ðåæèì ìîæå äà áúäå âêëþ÷åí
èëè èçêëþ÷åí ñàì çà ñåáå ñè, íåçàâèñèìî îò âñè÷êè äðóãè ìàëêè ðåæèìè
è íåçàâèñèìî îò âàøèÿ ãëàâåí ðåæèì.  Òàêà ÷å ìîæå äà íå èçïîëçâàòå
ìàëêè ðåæèìè, äà èçïîëçâàòå åäèí ìàëúê ðåæèì, èëè äà èçïîëçâàòå
íÿêàêâà êîìáèíàöèÿ îò íÿêîëêî ìàëêè ðåæèìà.

Åäèí ìàëúê ðåæèì, êîéòî å ìíîãî ïîëåçåí, îñîáåíî çà ðåäàêòèðàíå íà
òåêñò íà åñòåñòâåí åçèê, å ðåæèìúò íà àâòîìàòè÷íî çàïúëâàíå (Auto Fill
mode).  Êîãàòî òîçè ðåæèì å âêëþ÷åí, Åìàêñ àâòîìàòè÷íî ðàçäåëÿ ðåäà
ïðè ìÿñòîòî ìåæäó äóìèòå, êîãàòî âìúêâàòå òåêñò è íàïðàâèòå ðåä, êîéòî
å òâúðäå äúëúã.

Ìîæå äà âêëþ÷èòå ðåæèìà íà àâòîìàòè÷íî çàïúëâàíå, êàòî èçïúëíèòå M-x
auto-fill-mode <Return>.  Êîãàòî ðåæèìúò å âêëþ÷åí, ìîæå äà ãî
èçêëþ÷èòå ñ M-x auto-fill-mode<Return>.  Àêî ðåæèìúò å èçêëþ÷åí, òàçè
êîìàíäà ãî âêëþ÷âà, à àêî å âêëþ÷åí, ãî èçêëþ÷âà.  Êàçâàìå, ÷å
êîìàíäàòà „ïðåâêëþ÷âà (toggle) ðåæèìà“.

>> Âúâåäåòå M-x auto-fill-mode <Return> ñåãà.  Ñëåä òîâà âìúêíåòå ðåä
   îò „asdf “ îòíîâî è îòíîâî, äîêàòî íå âèäèòå, ÷å òåêñòúò ñå ðàçäåëÿ
   íà äâà ðåäà.  Òðÿáâà äà ñëàãàòå èíòåðâàëè ìåæäó äóìèòå, çàùîòî
   àâòîìàòè÷íîòî çàïúëâàíå ðàçäåëÿ ðåäîâåòå ñàìî ïðè èíòåðâàëèòå.

Ãðàíèöàòà îáèêíîâåíî å çàäàäåíà íà 70 çíàêà, íî ìîæåòå äà ÿ ïðîìåíèòå
ñ êîìàíäàòà C-x f.  Òðÿáâà äà çàäàâàòå òàçè ãðàíèöà êàòî ÷èñëîâ
àðãóìåíò íà êîìàíäàòà.

>> Âúâåäåòå C-x f ñ àðãóìåíò 20.  (C-u 2 0 C-x f).
   Ñåãà âúâåäåòå íÿêàêúâ òåêñò è âèæòå êàê Åìàêñ çàïúëâà ðåäîâåòå ñ ïî
   íå ïîâå÷å îò 20 çíàêà.  Ïîñëå âúðíåòå îáðàòíî ãðàíèöàòà íà 70,
   èçïîëçâàéêè C-x f îòíîâî.

Àêî íàïðàâèòå ïðîìåíè â ñðåäàòà íà àáçàö, ðåæèìúò íà àâòîìàòè÷íî
çàïúëâàíå íÿìà äà ãî çàïúëíè íàíîâî çà âàñ.
Çà äà çàïúëíèòå íàíîâî àáçàö, âúâåæäàéòå M-q (META-q), äîêàòî êóðñîðúò
å âúòðå â àáçàöà.

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà âúòðå â ïðåäèøíèÿ àáçàö è âúâåäåòå M-q.


* ÒÚÐÑÅÍÅ
---------

Åìàêñ ìîæå äà èçâúðøâà òúðñåíèÿ íà íèçîâå (òîâà ñà ïîñëåäîâàòåëíîñòè
îò çíàöè èëè äóìè) èëè íàïðåä â òåêñòà, èëè íàçàä â íåãî.  Òúðñåíåòî
íà íèç å ïðèäâèæâàùà êóðñîðà êîìàíäà; òÿ ïðåìåñòâà êóðñîðà íà
ñëåäâàùîòî ìÿñòî, êúäåòî ñå ñðåùà íèçúò.

Êîìàíäàòà çà òúðñåíå íà Åìàêñ å „ïîñòúïêîâà“.  Òîâà îçíà÷àâà, ÷å
òúðñåíåòî ñå èçâúðøâà îùå äîêàòî âúâåæäàòå òåêñòà, êîéòî òúðñèòå.

Êîìàíäàòà çà çàïî÷âàíå íà òúðñåíå å C-s çà òúðñåíå íàïðåä, è C-r çà
òúðñåíå íàçàä.  ÍÎ ÏÎ×ÀÊÀÉÒÅ!  Íå ãè ïðîáâàéòå ñåãà.

Êîãàòî âúâåäåòå C-s, ùå çàáåëåæèòå, ÷å íèçúò „I-search“ ñå ïîÿâÿâà
êàòî ïîäñêàçêà â åõî îáëàñòòà.  Òîâà âè êàçâà, ÷å Åìàêñ å â òîâà,
êîåòî ñå íàðè÷à ïîñòúïêîâî òúðñåíå, ÷àêàéêè âè äà âúâåæäàòå òåêñòà,
êîéòî èñêàòå äà òúðñèòå.  <Return> ïðèêëþ÷âà òúðñåíåòî.

>> Ñåãà âúâåäåòå C-s, çà äà çàïî÷íåòå òúðñåíåòî.  ÁÀÂÍÎ, áóêâà ïî
   áóêâà, âúâåäåòå äóìàòà „êóðñîð“, èç÷àêâàéêè ñëåä âúâåæäàíåòî íà
   âñåêè çíàê, çà äà ìîæå äà çàáåëåæèòå êàêâî ñòàâà ñ êóðñîðà.  Ñåãà
   èçâúðøèõòå òúðñåíå íà „êóðñîð“ âåäíúæ.
>> Âúâåäåòå îòíîâî C-s, çà äà òúðñèòå äðóãî ñúâïàäåíèå ñ „êóðñîð“.
>> Ñåãà âúâåäåòå <DEL> ÷åòèðè ïúòè è âèæòå êàê ñå ïðèäâèæâà êóðñîðà.
>> Âúâåäåòå <Return>, çà äà ïðåêðàòèòå òúðñåíåòî.

Çàáåëÿçàõòå ëè êàêâî ñòàíà?  Åìàêñ, êîãàòî òúðñè ïîñòúïêîâî, ñå îïèòâà
äà íàìåðè ñëåäâàùîòî ñúâïàäåíèå íà íèçà, êîéòî ñå âúâåæäà.  Çà äà
îòèäåòå íà ñëåäâàùîòî ñúâïàäåíèå íà „êóðñîð“, ïðîñòî îòíîâî âúâåäåòå
C-s.  Àêî íÿìà òàêîâà ñúâïàäåíèå, Åìàêñ áèáèïâà è âè êàçâà, ÷å
òúðñåíåòî å „ïðîâàëåíî“ (failing).  C-g ñúùî òàêà ïðåêðàòÿâà
òúðñåíåòî.

Àêî ñòå â ñðåäàòà íà ïîñòúïêîâî òúðñåíå è âúâåäåòå <DEL>, ùå
çàáåëåæèòå, ÷å ïîñëåäíèÿò çíàê â òúðñåíèÿ íèç ñå èçòðèâà è òúðñåíåòî
ñå âðúùà êúì ïîñëåäíîòî ìÿñòî íà òúðñåíå.  Íàïðèìåð, ïðåäïîëîæåòå, ÷å
ñòå âúâåëè „ê“, çà äà íàìåðèòå ïúðâîòî ñúâïàäåíèå ñ „ê“.  Ñåãà, àêî
âúâåäåòå „ó“, êóðñîðúò ùå ñå ïðèäâèæè êúì ïúðâîòî ñúâïàäåíèå íà „êó“.
Ñåãà âúâåäåòå <DEL>.  Òîâà èçòðèâà çíàêà „ó“ îò íèçà çà òúðñåíå è
êóðñîðúò ñå ïðåìåñòâà íàçàä, äî ïúðâîòî ñúâïàäåíèå ñ „ê“.

Àêî ñòå â ñðåäàòà íà òúðñåíå è âúâåäåòå êîíòðîëåí èëè ìåòà çíàê (ñ
íÿêîëêî èçêëþ÷åíèÿ – çíàöèòå, êîèòî ñà ñïåöèàëíè ïî âðåìå íà òúðñåíå,
êàòî C-s è C-r), òúðñåíåòî ñå ïðåêðàòÿâà.

C-s çàïî÷âà òúðñåíå, êîåòî ãëåäà çà ñúâïàäåíèå ñ íèçà, äàäåí çà
òúðñåíå ÑËÅÄ òåêóùîòî ìÿñòî íà êóðñîðà.  Àêî èñêàòå äà òúðñèòå íåùî
ïî-ðàííî îò òåêñòà, âìåñòî òîâà âúâåäåòå C-r.  Âñè÷êî, êîåòî êàçàõìå
çà C-s, âàæè è çà C-r, îñâåí ÷å ïîñîêàòà íà òúðñåíå å îáúðíàòà.


* ÌÍÎÆÅÑÒÂÎ ÏÐÎÇÎÐÖÈ
----------------

Åäíà îò ïðèâëåêàòåëíèòå ñïîñîáíîñòè íà Åìàêñ å òàçè, ÷å ìîæå äà
ãëåäàòå ïîâå÷å îò åäèí ïðîçîðåö íà åêðàíà â äàäåí ìîìåíò îò âðåìå.
(Îáúðíåòå âíèìàíèå, ÷å Åìàêñ èçïîëçâà äóìàòà „ðàìêè“, îïèñàíà â
ñëåäâàùèÿ ðàçäåë, çà òîâà, êîåòî äðóãè ïðèëîæåíèÿ íàðè÷àò „ïðîçîðåö“.
Ðúêîâîäñòâîòî íà Åìàê ñúäúðæà ðå÷íèêà íà òåðìèíèòå íà Åìàêñ.)

>> Ïðèäâèæåòå êóðñîðà äî òîçè ðåä è âúâåäåòå C-l C-l.

>> Ñåãà âúâåäåòå C-x 2, êîåòî ùå ðàçäåëè åêðàíà íà äâà îòäåëíè
   ïðîçîðåöà.  Äâàòà ïðîçîðåöà ïîêàçâàò òîâà âúâåäåíèå.  Êóðñîðúò
   îñòàâà íà ïî-ãîðíèÿ ïðîçîðåö.

>> Âúâåäåòå C-M-v, çà äà ñêðîëèðàòå äîëíèÿ ïðîçîðåö.  (Àêî íÿìàòå
   èñòèíñêè êëàâèø META, âúâåäåòå ESC C-v.)

>> Âúâåäåòå C-x o („o“ îò „other“ – „äðóã“), çà äà ïðèäâèæèòå
   êóðñîðà â äîëíèÿ ïðîçîðåö.
>> Èçïîëçâàéòå C-v è M-v â äîëíèÿ ïðîçîðåö, çà äà ãî ñêðîëèðàòå.
   Ïðîäúëæåòå ÷åòåíåòî íà òåçè íàñîêè îò âúâåäåíèåòî â ãîðíèÿ
   ïðîçîðåö.

>> Âúâåäåòå C-x o îòíîâî, çà äà ïðèäâèæèòå êóðñîðà îòíîâî â ãîðíèÿ
   ïðîçîðåö.  Êóðñîðúò â ãîðíèÿ ïðîçîðåö å òî÷íî òàì, êúäåòî å áèë
   ïðåäè.

Ìîæå äà ïðîäúëæèòå äà èçïîëçâàòå C-x o, çà äà ïðåâêëþ÷âàòå ìåæäó
ïðîçîðöèòå.  „Òåêóùèÿò ïðîçîðåö“, êúäåòî ñå èçâúðøâà ðåäàêòèðàíåòî, å
òîçè ñ ÿâåí êóðñîð, êîéòî ìèãà, êîãàòî íå âúâåæäàòå.  Äðóãèòå ïðîçîðöè
èìàò ñîáñòâåíè ïîëîæåíèÿ íà êóðñîðà.  Àêî Åìàêñ å íà ãðàôè÷åí äèñïëåé,
òåçè êóðñîðè ùå ñà èç÷åðòàíè êàòî íåìèãàùè ïðàçíè êóòèè.

Êîìàíäàòà C-M-v å ìíîãî ïîëåçíà, êîãàòî ðåäàêòèðàòå òåêñò â åäèí
ïðîçîðåö è èçïîëçâàòå äðóãèÿ ïðîçîðåö ïðîñòî çà ñïðàâêà.  Ìîæå äà
äúðæèòå êóðñîðà âèíàãè â ïðîçîðåöà, êúäåòî ðåäàêòèðàòå, è äà
íàïðåäâàòå ïîñëåäîâàòåëíî â äðóãèÿ ïðîçîðåö ÷ðåç C-M-v.

C-M-v å ïðèìåð çà çíàê CONTROL-META.  Àêî èìàòå èñòèíñêè êëàâèø META
(èëè Alt), ìîæå äà âúâåæäàòå C-M-v, çàäúðæàéêè åäíîâðåìåííî CONTROL è
META, äîêàòî âúâåæäàòå „v“.  Íÿìà çíà÷åíèå äàëè CONTROL èëè META „å
íàòèñíàò ïúðâè“, çàùîòî è äâàòà êëàâèøà äåéñòâàò, ìîäèôèöèðàéêè çíàêà,
êîéòî íàòèñêàòå.

Àêî íÿìàòå èñòèíñêè êëàâèø META è èçïîëçâàòå <ESC> âìåñòî òîâà, ðåäúò
âå÷å èìà çíà÷åíèå: òðÿáâà äà âúâåæäàòå <ESC>, ïîñëåäâàí îò CONTROL-v,
çàùîòî CONTROL-<ESC> v íÿìà äà ðàáîòè.  Òîâà å òàêà, çàùîòî <ESC> å
ñîáñòâåí çíàê, à íå ìîäèôèêàòîð.

>> Âúâåäåòå C-x 1 (â ãîðíèÿ ïðîçîðåö), çà äà ìàõíåòå äîëíèÿ ïðîçîðåö.

(Àêî ñòå âúâåëè C-x 1 â äîëíèÿ ïðîçîðåö, òîâà ùå ìàõíå ãîðíèÿ.
Ìèñëåòå çà òàçè êîìàíäà êàòî „Çàäðúæ òî÷íî åäèí ïðîçîðåö – òîçè, â
êîéòî ñúì ñåãà“.)

Íÿìà íóæäà äà èçâåæäàòå åäèí è ñúùè áóôåð â äâàòà ïðîçîðåöà.  Àêî
èçïîëçâàòå C-x C-f, çà äà íàìåðèòå ôàéë â åäèíèÿ ïðîçîðåö, äðóãèÿò
ïðîçîðåö íå ñå ïðîìåíÿ.  Ìîæå äà íàìèðàòå ôàéë âúâ âñåêè ïðîçîðåö,
íåçàâèñèìî îò òîâà êàêâî èìà â äðóãèòå ïðîçîðöè.

Åòî îùå åäèí íà÷èí äà èçïîëçâàòå äâà ïðîçîðåöà, çà äà ïîêàæåòå äâå
ðàçëè÷íè íåùà:

>> Âúâåäåòå C-x 4 C-f, ïîñëåäâàíî îò èìåòî íà åäèí îò âàøèòå ôàéëîâå.
   Çàâúðøåòå ñ <Return>.  Âèæòå êàê òîçè ôàéë ñå ïîÿâÿâà â äîëíèÿ
   ïðîçîðåö.  Êóðñîðúò ñúùî îòèâà òàì.

>> Âúâåäåòå C-x o, çà äà ñå âúðíåòå â ãîðíèÿ ïðîçîðåö, è C-x 1, çà äà
   èçòðèåòå äîëíèÿ.


* ÌÍÎÆÅÑÒÂÎ ÐÀÌÊÈ
-----------------

Åìàêñ ìîæå äà ñúçäàâà è „ðàìêè“. Ðàìêàòà (frame) å òîâà, êîåòî
íàðè÷àìå åäèí íàáîð îò ïðîçîðöè, çàåäíî ñ òåõíèòå ìåíþòà, ïëúçãà÷è,
åõî îáëàñòè è ò.í.   ãðàôè÷åí äèñïëåé Åìàêñ íàðè÷à „ðàìêà“ òîâà,
êîåòî ïîâå÷åòî äðóãè ïðèëîæåíèÿ íàðè÷àò „ïðîçîðåö“.  Íà åêðàíà ìîãàò
äà áúäàò ïîêàçâàíè íÿêîëêî ãðàôè÷íè ðàìêè åäíîâðåìåííî.   òåêñòîâ
òåðìèíàë ìîæå äà ñå ïîêàçâà ñàìî åäíà ðàìêà â äàäåí ìîìåíò îò âðåìå.

>> Âúâåäåòå M-x make-frame <Return>.
   Âèæòå êàê ñå ïîÿâÿâà íîâà ðàìêà íà åêðàíà.

 íîâàòà ðàìêà ìîæåòå äà ïðàâèòå âñè÷êî, êîåòî ïðàâèòå è â
îðèãèíàëíàòà ðàìêà.  Íÿìà íèùî ñïåöèàëíî â ïúðâàòà ðàìêà.

>> Âúâåäåòå M-x delete-frame <Return>
   Èçáðàíàòà ðàìêà ñå ïðåìàõâà.

Ìîæåòå äà ïðåìàõâàòå ðàìêè è ïî íîðìàëíèÿ çà òîâà íà÷èí â ãðàôè÷íàòà
ñèñòåìà, íàé-÷åñòî ñ íàòèñêàíå íà áóòîíà, îòáåëÿçàí êàòî „X“ â ãîðåí
úãúë íà ðàìêàòà.  Àêî ïðåìàõíåòå è ïîñëåäíàòà ðàìêà íà ðàáîòåù Åìàêñ,
òîâà ùå èçëåçå îò Åìàêñ.


* ÂËÎÆÅÍÈ ÍÈÂÀ ÍÀ ÐÅÄÀÊÒÈÐÀÍÅ
-----------------------------

Ïîíÿêîãà ùå ñå îçîâåòå â òîâà, êîåòî ñå íàðè÷à „âëîæåíî íèâî íà
ðåäàêòèðàíå“ (recursive editing level).  Òîâà ñå îòáåëÿçâà îò
êâàäðàòíè ñêîáè â ðåäà íà ðåæèìà, êîèòî îãðàæäàò ñêîáèòå îêîëî èìåòî
íà ãëàâíèÿ ðåæèì.  Íàïðèìåð, ìîæå äà âèäèòå [(Fundamental)] âìåñòî
(Fundamental).

Çà äà ñå ìàõíåòå îò âëîæåíîòî íèâî íà ðåäàêòèðàíå, âúâåäåòå <ESC>
<ESC> <ESC>.  Òîâà å îáùà êîìàíäà çà „èçëèçàíå“.  Ìîæå è äà ÿ
èçïîëçâàòå çà ìàõàíå (ñêðèâàíå) íà äîïúëíèòåëíè ïðîçîðöè, êàêòî è çà
äà ñå ìàõíåòå îò ìèíèáóôåðà.

>> Âúâåäåòå M-x, çà äà âëåçåòå â ìèíèáóôåð; òîãàâà âúâåäåòå <ESC>
   <ESC> <ESC>, çà äà èçëåçåòå.

Íå ìîæåòå äà èçïîëçâàòå C-g, çà äà èçëåçåòå îò âëîæåíî íèâî íà
ðåäàêòèðàíå.  Òîâà å òàêà, çàùîòî C-g ñå èçïîëçâà çà ïðåêðàòÿâàíå íà
êîìàíäè è àðãóìåíòè ÂÚÒÐÅ âúâ âëîæåíî íèâî íà ðåäàêòèðàíå.


* ÏÎËÓ×ÀÂÀÍÅ ÍÀ ÄÎÏÚËÍÈÒÅËÍÀ ÏÎÌÎÙ
----------------------------------

 òîâà âúâåäåíèå ñå îïèòàõìå äà îñèãóðèì äîñòàòú÷íî èíôîðìàöèÿ, çà äà
çàïî÷íåòå äà èçïîëçâàòå Åìàêñ.  Èìà òîëêîâà ìíîãî îùå â Åìàêñ, ÷å íå å
âúçìîæíî òî äà áúäå îáÿñíåíî âñè÷êîòî òóê.  Îáà÷å ìîæå äà ïîèñêàòå äà
íàó÷èòå ïîâå÷å çà Åìàêñ, òúé êàòî òîé ïðèòåæàâà îùå ìíîãî ïîëåçíè
ñïîñîáíîñòè.  Åìàêñ èìà êîìàíäè çà ÷åòåíå íà äîêóìåíòàöèÿòà íà Åìàêñ
êîìàíäèòå.  Òåçè "ïîìîùíè" êîìàíäè âñè÷êè çàïî÷âàò ñúñ çíàêà
CONTROL-h, êîéòî ñå íàðè÷à "çíàêúò çà ïîìîù".

Çà äà èçïîëçâàòå âúçìîæíîñòèòå íà òàçè ïîìîù, âúâåäåòå çíàêà C-h è
ñëåä òîâà çíàêà, êàçâàù êàêúâ âèä ïîìîù èñêàòå.  Àêî ÍÀÈÑÒÈÍÀ ñòå ñå
èçãóáèëè, âúâåäåòå C-h ? è Åìàêñ ùå âè êàæå ñ êàêâî ìîæå äà âè
ïîìîãíå.  Àêî ñòå âúâåëè C-h è ðåøèòå, ÷å íå ñå íóæäàåòå îò ïîìîù,
ïðîñòî âúâåäåòå C-g, çà äà ÿ ïðåêðàòèòå.

(Àêî C-h íå èçâåæäà ñúîáùåíèå çà ïîìîù â äúíîòî íà åêðàíà, îïèòàéòå
êëàâèøà F1 èëè M-x help <Return> âìåñòî òîâà.)

Íàé-îñíîâíîòî ïîìîùíî ñðåäñòâî å C-h c.  Âúâåäåòå C-h, çíàêà „c“ è
êîìàíäåí çíàê èëè ïîñëåäîâàòåëíîñò îò çíàöè, îáðàçóâàùè êîìàíäà;
òîãàâà Åìàêñ ùå èçâåäå ìíîãî êðàòêî îïèñàíèå íà êîìàíäàòà.

>> Type C-h c C-p.

Èçâåäåíîòî îïèñàíèå òðÿáâà äà áúäå íåùî êàòî

	C-p runs the command previous-line
	(C-p èçïúëíÿâà êîìàíäàòà ïðåäèøåí-ðåä)

Òîâà âè êàçâà „èìåòî íà ôóíêöèÿòà“.  Èìåíàòà íà ôóíêöèèòå ñå èçïîëçâàò
íàé-âå÷å çà íàñòðîéâàíå è ðàçøèðÿâàíå íà Åìàêñ.  Íî òúé êàòî èìåíàòà
íà ôóíêöèèòå ñà èçáðàíè òàêà, ÷å äà ïîêàçâàò êàêâî ïðàâè êîìàíäàòà, òå
ìîãàò äà ñëóæàò è çà ìíîãî êðàòêà äîêóìåíòàöèÿ – äîñòàòú÷íà, çà äà âè
ïðèïîìíè êîìàíäè, êîèòî âå÷å ñòå ó÷èëè.

Ìíîãîçíàêîâè êîìàíäè, êàòî C-x C-s è (àêî íÿìàòå êëàâèø META èëè EDIT
èëè ALT) <ESC>v, ñúùî ñà ïîçâîëåíè ñëåä C-h c.

Çà äà ïîëó÷èòå îùå èíôîðìàöèÿ çà êîìàíäà, èçïîëçâàéòå C-h k âìåñòî C-h
c.

>> Âúâåäåòå C-h k C-p.

Òîâà èçâåæäà äîêóìåíòàöèÿòà íà ôóíêöèÿòà, êàêòî è íåéíîòî èìå, â
îòäåëåí Åìàêñ ïðîçîðåö.  Êîãàòî ÿ ïðî÷åòåòå, âúâåäåòå C-x 1, çà äà
ìàõíåòå ïîìîùíèÿ òåêñò.  Íå å íóæíî äà ïðàâèòå òîâà òî÷íî ñåãà.  Ìîæå
äà ðåäàêòèðàòå, äîêàòî ñå îáðúùàòå êúì ïîìîùíèÿ òåêñò çà ñïðàâêà, è
ñëåä òîâà äà âúâåäåòå C-x 1.

Åòî îùå íÿêîëêî ïîëåçíè C-h âúçìîæíîñòè:

   C-h f	Îïèñâà ôóíêöèÿ.  Òðÿáâà äà âúâåäåòå èìåòî íà
		ôóíêöèÿòà.

>> Îïèòàéòå ñ âúâåæäàíå íà C-h f previous-line <Return>.
   Òîâà èçâåæäà öÿëàòà èíôîðìàöèÿ, êîÿòî Åìàêñ çíàå çà ôóíêöèÿòà,
   êîÿòî îñúùåñòâÿâà êîìàíäàòà C-p.

Ïîäîáíà êîìàíäà, C-h v, èçâåæäà äîêóìåíòàöèÿòà íà ïðîìåíëèâèòå, êîèòî
ìîæå äà ïðîìåíÿòå, çà äà íàñòðîéâàòå ïîâåäåíèåòî íà Åìàêñ.  Òðÿáâà äà
âúâåäåòå èìåòî íà ïðîìåíëèâàòà, êîãàòî Åìàêñ âè ïîäñêàæå òîâà.

   C-h a	Êîìàíäà Àïðîïîñ.  Âúâåäåòå êëþ÷îâà äóìà è Åìàêñ ùå
		ïîêàæå ñïèñúê íà âñè÷êè êîìàíäè, ÷èåòî èìå ñúäúðæà
		òàçè êëþ÷îâà äóìà.  Òåçè êîìàíäè ìîãàò âñè÷êè äà áúäàò
		èçâèêàíè ÷ðåç META-x.  Çà íÿêîè êîìàíäè êîìàíäàòà
		Àïðîïîñ ùå èçâåäå äîïúëíèòåëíî åäíîçíàêîâà èëè
		äâóçíàêîâà ïîñëåäîâàòåëíîñò îò êëàâèøè, êîÿòî ïóñêà
		ñúùàòà êîìàíäà.

>> Âúâåäåòå C-h a file <Return>.

Òîâà èçâåæäà â äðóã ïðîçîðåö ñïèñúê íà âñè÷êè M-x êîìàíäè, êîèòî
ñúäúðæàò „file“ (ôàéë) â òÿõíîòî èìå.  Ùå âèäèòå çíàêîâè êîìàíäè êàòî
C-x C-f, èçáðîåíè èçìåæäó ñúîòâåòíèòå èìåíà íà êîìàíäè, êàòî
find-file.

>> Âúâåäåòå C-M-v, çà äà ñêðîëèðàòå ïîìîùíèÿ ïðîçîðåö.  Íàïðàâåòå ãî
   íÿêîëêî ïúòè.

>> Âúâåäåòå C-x 1, çà äà èçòðèåòå ïîìîùíèÿ ïðîçîðåö.

   C-h i	×åòåíå íà ðúêîâîäñòâà (Info).  Òàçè êîìàíäà âè ïðàùà â
		ñïåöèàëåí áóôåð, íàðè÷àí „*info*“, êúäåòî ìîæå äà
		÷åòåòå ðúêîâîäñòâàòà íà èíñòàëèðàíèòå âúâ âàøàòà
		ñèñòåìà ïàêåòè.  Âúâåäåòå m emacs <Return>, çà äà
		÷åòåòå ðúêîâîäñòâîòî íà Åìàêñ.  Àêî íèêîãà ïðåäè òîâà
		íå ñòå èçïîëçâàëè Info, âúâåäåòå ? è Åìàêñ ùå âêëþ÷è
		âúâåäåíèå âúâ âúçìîæíîñòèòå íà ðåæèìà Èíôî.  Âåäíúæ
		ñëåä êàòî ñòå ïðåìèíàëè òîâà âúâåäåíèå, òðÿáâà äà ñå
		êîíñóëòèðàòå ñ Åìàêñ Èíôî ðúêîâîäñòâîòî êàòî âàøà
		îñíîâíà äîêóìåíòàöèÿ.


* ÎÙÅ ÂÚÇÌÎÆÍÎÑÒÈ
-----------------

Ìîæå äà íàó÷èòå ïîâå÷å çà Åìàêñ ñ ÷åòåíå íà íåãîâîòî ðúêîâîäñòâî, èëè
êàòî êíèãà, èëè â Èíôî (èçïîëçâàéòå ìåíþòî Ïîìîù (Help) èëè âúâåäåòå
C-h r).  Äâå âúçìîæíîñòè, êîèòî ìîæå äà æåëàåòå â íà÷àëîòî, ñà
äîâúðøâàíå (completion), êîåòî ñïåñòÿâà ïèñàíå, è dired, êîéòî
îïðîñòÿâà áîðàâåíåòî ñ ôàéëîâå.

Äîâúðøâàíåòî å íà÷èí äà èçáÿãâàòå íåíóæíî ïèñàíå.  Íàïðèìåð, àêî
èñêàòå äà ïðåâêëþ÷èòå êúì áóôåðà *Messages*, ìîæå äà âúâåäåòå C-x b
*M<Tab> è Åìàêñ ùå çàïúëíè îñòàíàëàòà ÷àñò îò èìåòî íà áóôåðà,
äîêîëêîòî ìîæå äà ñå îïðåäåëè îò òîâà, êîåòî ñòå âúâåëè.  Äîâúðøâàíåòî
å îïèñàíî â Èíôî-ðúêîâîäñòâîòî íà Åìàêñ â ñòðàíèöàòà „Äîâúðøâàíå“
(„Completion“).

Dired âè ïîçâîëÿâà äà ãëåäàòå ñïèñúêà îò ôàéëîâå â äèðåêòîðèÿ (è êàòî
âúçìîæíîñò: íåéíèòå ïîääèðåêòîðèè), äà ñå ïðèäâèæâàòå â òîçè ñïèñúê,
äà ïîñåùàâàòå, ïðåèìåíóâàòå, èçòðèâàòå è èçîáùî äåéñòâàòå âúðõó
ôàéëîâåòå.  Dired å îïèñàí â Èíôî-ðúêîâîäñòâîòî íà Åìàêñ â ñòðàíèöàòà
"Dired".

Ðúêîâîäñòâîòî íà Åìàêñ îïèñâà îùå ìíîãî äðóãè âúçìîæíîñòè íà
ðåäàêòîðà.


* ÇÀÊËÞ×ÅÍÈÅ
------------

Çà äà èçëåçåòå áåçâúçâðàòíî îò Åìàêñ, èçïîëçâàéòå C-x C-c.

Òîâà âúâåäåíèå å ïðåäâèäåíî äà áúäå ðàçáèðàåìî çà âñè÷êè íîâè
ïîòðåáèòåëè, òàêà ÷å àêî íàìèðàòå íåùî íåÿñíî, íå ñå ñàìîîáâèíÿâàéòå –
îïëà÷åòå ñå!


* ÊÎÏÈÐÀÍÅ
----------

Òîâà âúâåäåíèå ïðîèçëèçà îò äúëãà ïîðåäèöà âúâåäåíèÿ â Åìàêñ,
çàïî÷âàéêè îò åäíî, íàïèñàíî îò Ñòþúðò Êðàêðàôò çà íà÷àëíèÿ Åìàêñ.

Òàçè âåðñèÿ íà âúâåäåíèåòî, êàêòî è ÃÍÓ Åìàêñ, å çàùèòåíà ñ àâòîðñêè
ïðàâà è èäâà ñ ðàçðåøåíèå äà ðàçïðîñòðàíÿâàòå êîïèÿ ïðè ñëåäíèòå
óñëîâèÿ:

This version of the tutorial, like GNU Emacs, is copyrighted, and
comes with permission to distribute copies on certain conditions:

  Copyright (C) 1985, 1996, 1998, 2001-2012 Free Software Foundation, Inc.

  This file is part of GNU Emacs.

  GNU Emacs is free software: you can redistribute it and/or modify
  it under the terms of the GNU General Public License as published by
  the Free Software Foundation, either version 3 of the License, or
  (at your option) any later version.

  GNU Emacs is distributed in the hope that it will be useful,
  but WITHOUT ANY WARRANTY; without even the implied warranty of
  MERCHANTABILITY or FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE.  See the
  GNU General Public License for more details.

  You should have received a copy of the GNU General Public License
  along with GNU Emacs.  If not, see <http://www.gnu.org/licenses/>.

Ìîëÿ, ïðî÷åòåòå ôàéëà COPYING è òîãàâà äàâàéòå êîïèÿ íà ÃÍÓ Åìàêñ íà
ñâîè ïðèÿòåëè.  Ïîìîãíåòå äà ñïðåì çàòâîðåíîñòòà íà ïðîãðàìèòå
(„ïðèòåæàíèåòî“), êàòî èçïîëçâàìå, ïèøåì è ñïîäåëÿìå ñâîáîäåí ñîôòóåð!

Ïðåâîäúò íà áúëãàðñêè å èçâúðøåí îò Îãíÿí Êóëåâ <ogi@tower.3.bg>.

;;; Local Variables:
;;;   coding: windows-1251
;;; End: